Drie miljoen voor een ambtenarendroom

Als er niet drie miljoen euro gemeenschapsgeld in een zwart gat was verdwenen, zou het bijna komisch zijn: Medy van der Laan mag, als bestuursvoorzitter van de landelijke stichting Kosmopolis, de ruïne beheren van een instelling die zij zelf in haar tijd als staatssecretaris (2003-2006) heeft bedacht en ingesteld. Geen wonder dus dat zij zich in interviews sterk defensief opstelt, als er gevraagd wordt waarom het eigenlijk mislukt is, Kosmopolis: nog steeds een goed idee, waar ze achter staat; hoogstens is een beetje te ambitieus geweest. Ach, een vergissing toegeven blijft moeilijk.

Het was een typisch ambtenarenidee, dat Kosmopolis. Een landelijke culturele organisatie zou door culturele activiteiten de bevolkingsgroepen dichter bij elkaar brengen. Het initiatief heette aanvankelijk ‘Huis voor de interculturele dialoog’, maar dat was niet zo’n geschikte benaming want een gebouw kwam er niet, dromerijen over het Parijse ‘Institut du monde arabe’ ten spijt.

In plaats daarvan werd onder de naam Kosmopolis een bestuurlijk monstrum opgetuigd, waarvan iedereen op zijn oerhollandse interculturele klompen kon aanvoelen dat er voornamelijk ellende uit zou voortvloeien. Maar liefst vijf stichtingen moest de constructie tellen, ieder met een eigen bestuur en directie – vier in de grote steden en een overkoepelend, landelijk Kosmopolis daarboven.

Allochtone organisaties munten veelal uit door heftige richtingenstrijd, en Kosmopolis was geen uitzondering. De Amsterdamse tak is – gelukkig maar – nooit tot stand gekomen. Daar zijn twee jaar heengegaan met komisch geruzie binnen een soortgelijk initiatief dat Marhaba moest heten, onder andere over de rol van de islam.

Dat er door de vier Kosmopolissen die wel bestaan nooit iets is georganiseerd, is niet waar, vooral op lokaal niveau. De landelijke activiteiten trokken alleen nauwelijks de aandacht, en als je de archieven van landelijke kranten naslaat, begrijp je ook waarom: sombere studiedagen en fora over wat er mis is met de interculturele cultuurbeleving vormen nu eenmaal geen beslissende bijdrage aan de verstandhouding tussen bevolkingsgroepen. Die zijn meer een welkom uitje voor ambtenaren en cultuurbobo's: je hoeft een dagje eens niet naar kantoor.

Tekenend is dat een van de weinige gelegenheden waarbij het landelijke Kosmopolis wél met een activiteit in het nieuws kwam, dat het adopteren van het project El Hema was: een als supermarkt vermomd designproject. Maar dat was dan ook al kant en klaar uitontwikkeld door Mediamatic – een gesubsidieerde kunstinstelling zoals die hoort te zijn: een groep bevlogen personen verzint creatieve dingen en hebben daarmee af en toe succes.

Cultuur en intercultuur worden door creatievelingen bedacht en gedragen, en niet door ambtenaren of stichtingsbesturen die in hun samenstelling verschillende opvattingen over islam of integratie moeten uitdragen. Die moeten gewoon geld geven aan kunstenaars en andere originele figuren, die daarmee leuke dingen kunnen doen. Of zij daarmee de verstandhouding der volkeren hebben bevorderd, of juist verminderd, is iets wat hoogstens achteraf kan worden vastgesteld.

Als er met alle geweld toch iets intercultureels moet worden gefinancierd, subsidieer dan wereldmuziek, of bestrijd grondiger de discriminatie door uitsmijters van dancings. Maar hou, als de laatste rekeningen zijn betaald, op met Kosmopolis.