De metro als nieuw Bosplan

Ach Here, de Noord-Zuidlijn. De Amsterdamse wethouder Herrema, die het huzarenstuk had zullen begeleiden, liet gisteren weten dat hij er de brui aan gaf. Zo zei hij het natuurlijk niet. Hij zei dat hij „zijn verantwoordelijkheid nam”. In de politiek heerst dat tegenwoordig als een griepgolf bij nat winterweer: iedereen grijpt maar naar zijn verantwoordelijkheid. De wethouder bleek zijn verantwoordelijkheid te hebben genomen door zijn handen af te trekken van het metroplan. Geluksvogel! Van die verantwoordelijkheid is hij nu af.

De cijfers kent u. In 2003, toen Amsterdam op aandringen van de liberale drukteschopper Geert Dales begon te boren, zou de ondergrondse verbinding tussen het stadsdeel Noord en het station Zuid 1,4 miljard euro kosten. Men ging ervan uit dat de lijn in 2011 door burgemeester Cohen kon worden geopend. De begroting is inmiddels bijgesteld tot bijna 2,5 miljard. De gemeenteraad hoopt vurig dat burgemeester Cohen nog leeft als het werk is voltooid, misschien in 2017. Hoeveel duizend ambtenaren heeft Amsterdam? Daar zit er dus niet één tussen die kan rekenen. En ook niemand die kan tellen.

Het college heeft nu „om greep te krijgen op het project” een onafhankelijke commissie ingesteld die raad moet geven over financiering en bestuurlijke organisatie. Voorzitter: de beroemde Europese agrariër Cees Veerman. Die kennen we allemaal nog van het Tweede Deltaplan, waarvoor tot aan het jaar 2050 jaarlijks 1,2 tot 1,6 miljard moet worden uitgetrokken. Cees is met andere woorden gewend aan het soort bedragen waarvoor Maarten van Poelgeest (nooit bodemkunde gehad op de montessorischool) nu tijdelijk verantwoordelijk is.

Hoe groot is de kans dat de commissie-Veerman nog vóór de zomer voorstelt de boel dicht te gooien? Niet klein, lijkt me – aangenomen dat ze haar verantwoordelijkheid neemt, en inziet dat het werk even uitzichtloos is als tegen een steile bergwand een rotsblok omhoogwentelen dat steeds weer naar beneden dondert.

Maar aan de andere kant is net een recessie uitgebroken die op een depressie lijkt, en waardoor niets meer zal worden zoals het ooit was. Gisteren zouden Balkenende en Bos nog het glas hebben geheven bij het nieuws dat Amsterdam een paar goedkope parkeergarages aan de gedempte putten overhoudt, en dat burgemeester Cohen niet meer elke maand om 290 miljoen komt zeuren. Maar vandaag is de geest van Keynes over de twee vrienden vaardig geworden, en gloort in Amsterdam een werkverschaffingsproject bij uitnemendheid: een Bosplan onder de binnenstad!

Honderden, misschien wel duizenden arbeiders zijn bij de Noord-Zuidlijn betrokken, en die gaan we in crisistijd toch niet op straat zetten omdat Amsterdam zo stom was om zes jaar te wachten alvorens Veerman erbij te roepen? En er is werkgelegenheid tot zeker 2017, vanwaar we naadloos kunnen doorgaan tot 2028, als Veerman bij de Olympische Spelen komt adviseren.

Jaren van sociaal-economische investeringen liggen in de hoofdstad voor het grijpen, want vergeet niet dat de tunnelbuizen nog moeten worden gegraven, en dat al vaak is gewaarschuwd voor diverse kritieke punten. Stel je voor dat ze rond 2018 toe zijn aan de bocht tussen Rokin en Vijzelstraat, en de Munttoren begint te verzakken. Erger nog: de Munttoren valt om. Vreselijk natuurlijk. En zo’n monument laat je als stad niet in stukken en brokken op straat liggen. Veerman (die de stad er inmiddels als een commissariaat bij heeft genomen) benoemt een subcommissie die uitzoekt hoe je zo’n zeventiende-eeuws bouwwerk weer in oude staat kunt herstellen, en de uitkomst is duidelijk: wéér tien jaar werk!

Burgemeester Cohen zei gisteren dat Amsterdam moet concurreren met Barcelona en Berlijn en dat hij daarom een metro moet hebben tussen het Buikslotermeerplein en de Zuidas. Maar de ware reden om door te gaan is natuurlijk de depressie.

Jan Blokker is columnist voor nrc.next.