VVD drijft de coalitiepartijen dichter bijeen

De oppositie stelde zich gisteren coöperatief op in het Kamerdebat over de crisis. Behalve de VVD, die fors wil bezuinigen. „Ik heb moeite om u nog serieus te nemen.”

Laten we de rijen sluiten in tijden van crisis, was de boodschap van de premier eerder deze week. En hij werd op zijn wenken bediend. Er blijkt brede overeenstemming in de politiek te bestaan dat de economie geen forse bezuinigingen kan verdragen.

Met uitzondering van één partij: de VVD. Die wil wel miljarden bezuinigen tijdens de diepste recessie sinds de jaren dertig om de schuld van de overheid niet te veel te laten groeien.

De Tweede Kamer debatteerde gisteren met premier Balkenende (CDA) en minister Bos (Financiën, PvdA) over de crisis, een dag nadat het Centraal Planbureau met sombere voorspellingen kwam over de economie.

VVD-leider Mark Rutte kreeg de meeste aandacht. „U bent niet goed wijs”, verzuchtte CDA-fractieleider Pieter van Geel. „U plaatst zich buiten de politieke en maatschappelijke realiteit.”

Het was harde en opmerkelijke kritiek op een bestuurderspartij pur sang. Door zelf voor miljardenbezuinigingen te pleiten lijkt de VVD, die de afgelopen dertig jaar het langst regeringsverantwoordelijkheid droeg, coalitiepartijen CDA en PvdA dichter naar elkaar toe te drijven. Want wat als er over twee jaar nog steeds een diepe crisis heerst? Is de VVD dan nog wel een reële partner? Arie Slob (ChristenUnie) verwoordde een algeheel gevoel: „Ik heb moeite om u nog serieus te nemen.”

De rest van de oppositie stelde zich coöperatief op. GroenLinks-leider Femke Halsema zei „constructief” te willen meedenken. D66-voorman Alexander Pechtold riep het kabinet op „samen met de samenleving een nieuw akkoord” te sluiten. „D66 voert oppositie naast het kabinet, niet tegenover het kabinet.”

De vraag was wel waartoe het debat eigenlijk diende. Het kabinet hield nog alle kaarten tegen de borst. Het wil eerst plannen maken, die vervolgens met de fracties van de coalitie bespreken en zich dan in het parlement verantwoorden. Dus of de Kamerleden nu willen meedenken of niet, ze kunnen het nauwelijks. En het rapport van de werkgroep onder leiding van topambtenaar Ronald Gerritse zal niet naar de Tweede Kamer worden gestuurd.

Premier Balkenende creëerde enige onduidelijkheid over de toekomst van de hypotheekrenteaftrek. Rustte daar nu een taboe op of niet? De premier was er eerder zo duidelijk over. Nu zei hij dat de aftrek wel wordt besproken, maar niet ter discussie staat. „Zaken zijn bespreekbaar, maar dat zegt nog niets over de uitkomsten”, zei de premier. „Hogere Balkenendekunde”, volgens Halsema.

De crisis vergt wel vaker politieke lenigheid. Het CDA veranderde deze week soepel zijn standpunt over de begrotingsregels. De economie staat er zo slecht voor dat de regels volgens het CDA niet meer te handhaven zijn. Van Geel, die tot dinsdag steeds stellig zei dat de strenge regels juist voor slechte tijden zijn, was gisteren de felste aanvaller van Rutte. Hij meent dat de liberalen met hun opstelling 40 miljard euro in anderhalf jaar willen bezuinigen. „Dat is onhaalbaar. Met zo’n besluit zouden we onze economie echt kapot maken.” Maar Rutte verweet het CDA slechte tactiek. „U hebt uw onderhandelingspositie opgegeven, nog voordat u de onderhandelingen inging.”

Volgens Van Geel brengen bezuinigingen niet alleen grote schade toe aan de economie, ze zijn eenvoudigweg onmogelijk om op korte termijn door te voeren. Hij vroeg Rutte tot vervelens toe de 40 miljard te kwantificeren. Waar vindt de VVD dat bedrag? Rutte ontweek de vragen en probeerde de bal naar het CDA terug te kaatsen. Door niet te bezuinigen legt het CDA de rekening bij volgende generaties, want die moet de miljardenschuld ophoesten.

Uiteindelijk noemde de VVD een reeks bezuinigingsmaatregelen op: de AOW-leeftijd verhogen, korten op werkloosheidsuitkeringen, stoppen met de kilometerheffing, veel minder geld uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking. Maar Rutte kwam hiermee volgens Van Geel niet veel verder dan een bedrag van zeven miljard. „Op deze manier doet u niet mee aan een goed debat om uit de problemen te komen”, zei Van Geel.

Minister Bos maakte ook zijn sommetjes en kwam op 34 miljard ombuigingen als de VVD haar zin krijgt. „De economische groei zou daarmee met nog eens 3,5 procent verslechteren, wat 170.000 banen zou kosten. Als hij afziet van dat onzinnige standpunt, beloof ik hem dat ik hem niet zal beschuldigen van draaien.”