Spaanse magistraten hekelen rechtsklimaat

Rechters in Spanje legden gisteren het werk neer uit protest tegen het tekort aan magistraten en hun slechte arbeidscondities.

Bij de toegangsdeuren van de grote Madrileense rechtbank aan de Plaza de Castilla wacht het administratieve personeel – net als de rechters in staking – met spandoeken en fluitjes de bezoekers op.

De gangen van het gerechtsgebouw zijn leeg, de meeste zittingen afgelast, aan de muren hangen posters van de vakbonden en de oproep om het werk neer te leggen. ‘Staking van de rechters, voor een betere dienstverlening. Voor de burgers. Doe mee!’

Een advocaat beent kwaad naar de uitgang. De behandeling van zijn zaak is verdaagd tot april. Of later. Alsof er niet genoeg vertraging is, moppert hij. „Laat ze maar wat harder werken in plaats van te staken.”

De rechters – meer dan 60 procent volgens de organisatoren van de staking, 35 procent volgens de Raad voor de rechterlijke macht – lieten gisteren hun toga’s in de kast hangen. Twee van de vier rechterlijke belangenorganisaties hadden een staking uitgeroepen. Niet voor meer salaris of vakantiedagen, maar omdat zij het zat zijn om te werken in een systeem dat nu al jaren lang in zijn voegen kraakt.

Juan Carlos Toro, rechter gespecialiseerd in strafzaken en vrouwenmishandeling en bestuurslid van een van de stakende organisaties, maakte het mee dat een verdachte die hij niet kon vinden, zich wekelijks bleek te melden bij een collega in de kamer naast hem. „Tien meter verderop”, zegt hij, „maar onvindbaar omdat onze computers net iets beter zijn dan een oude schrijfmachine.”

Wie in Spanje te maken krijgt met rechterlijke procedures moet over veel geduld oefenen. Het aantal zaken dat op behandeling wacht was eind vorig jaar opgelopen tot ruim 2,5 miljoen en stijgt nog steeds. „Ik heb zaken die voor 2011 op de rol staan. Dat zijn dus zaken die vorig jaar zijn aangemeld”, zegt advocaat Javier Bravo.

Beslagleggingen lopen in het honderd omdat de betrokken bankrekeningen ondertussen blijken leeggehaald of huizen worden verkocht. Wie over genoeg middelen beschikt procedeert eindeloos door, desnoods tot in hoogste instantie. Procedures van tien jaar of langer zijn geen uitzondering.

Ook in strafprocedures gaat het regelmatig mis. Lont in het kruitvat was de veelbesproken zaak van Mari Luz, een peuter uit Huelva die vorig jaar verdween en dood terug gevonden werd in een rivier. De verdachte bleek een man die eerder was veroordeeld voor zedendelicten, maar op vrije voeten was, omdat de oplegging van die straf ergens in de ambtelijke papiermolen verdween.

Toen de Raad voor de rechterlijke macht de betrokken rechter in Sevilla een boete van 1.500 euro oplegde, liep de commotie verder op. De regering eiste publiekelijk van de rechters dat de magistraat zwaarder gestraft moest worden. Vervolgens waren het de rechters die uiting gaven aan hun woede over de lamentabele staat van rechtspraak.

„Wat die rechter in Sevilla overkwam, kan ons allemaal overkomen”, zegt rechter Toro. „Er is een absoluut gebrek aan controle.” Ouderwetse informatiesystemen, een rechterlijke macht die is versnipperd over regio’s, administratieve chaos en vooral een tekort aan rechters leiden ertoe dat veel zaken stranden. „In Duitsland zijn 26 rechters op 100.000 inwoners, in Frankrijk 20. Spanje moet het doen met 10, de helft van het Europese gemiddelde”, zegt Toro uit.

De eisen van de stakers: meer rechters. Het korps van 4.400 rechters – ongeveer vier duizend fulltimers, aldus Toro – moet tien jaar lang met minstens 250 rechters per jaar worden uitgebreid. Het budget voor de rechterlijke macht, nu 1,1 procent van het bruto nationaal product, moet naar 3 procent. En verder: een drastische reorganisatie en een modern computersysteem.

De centrum-linkse regering van premier Zapatero reageerde op de staking door gisteren een wet aan te kondigen waarin het de rechters voortaan verboden wordt te staken. Als een van de pilaren van de rechtstaat past het de magistraten niet om de burgers in de kou te laten staan, zo is haar redenering.

Maar minister Bermejo van Justitie, die gisteren in de staking geen aanleiding zag om af te treden, heeft gevoelig gezichtsverlies geleden. Hij moet opnieuw met de rechters om de tafel gaan zitten. Om hun eisen kracht bij te zetten, dreigen de rechters met een nieuwe staking, mogelijk in juni.

De rechters hebben de smaak te pakken, zegt Toro. „We hebben gezien dat velen zich bij de staking aansloten. Daar zal de regering rekening mee moeten houden.”