Noord-Zuidlijn velt wethouder

Juist de wethouder die fouten uit het verleden probeerde te herstellen, is gestruikeld over de Noord-Zuidlijn in Amsterdam. Een commissie kan besluiten het project stop te zetten.

En weer zal de Amsterdamse Noord-Zuidlijn later klaar zijn en duurder uitvallen. Maar voor het eerst treedt er nu een wethouder af om een reeks overschrijdingen. Wethouder Tjeerd Herrema (PvdA), die de afgelopen drie jaar verantwoordelijk was voor de metrolijn, kondigde vanmorgen aan zijn politieke verantwoordelijkheid te nemen.

Wethouder Lodewijk Asscher (financiën), politiek leider van de PvdA in Amsterdam, zat naast hem. Hij prees de „stoere bestuurder” Herrema, die de afgelopen jaren de risico’s van het megaproject in kaart heeft gebracht, maar voegde eraan toe: „Meer realisme leidt ook tot een harde blik op de werkelijkheid.” En die werkelijkheid is volgens Herrema dat Amsterdam het project „nauwelijks meer kan dragen”.

De gemeenteraad van Amsterdam toonde zich vanmorgen niet alleen overdonderd door het vertrek van de alom gewaardeerde wethouder, maar ook door de nieuwe overschrijding van 290 miljoen euro. Raadslid Maurice Limmen (CDA) noemt de metrolijn „out of control”. Zijn collega Jeanine van Pinxteren (GroenLinks) pleit voor een raadsenquête om eindelijk eens echt zicht te krijgen op de kosten en risico’s.

Overigens deed de commissie-Sorgdrager in opdracht van de raad al onderzoek naar de lijn en concludeerde in 2005 dat de overschrijdingen te wijten waren aan overmatig optimisme bij aanvang. De Amsterdamse gemeenteraad stemde in oktober 2002 op voorstel van wethouder Geert Dales in met de aanleg van de lijn die toen werd begroot op 1,4 miljard euro en klaar zou zijn in 2011. Vrijwel elk jaar erna heeft de gemeente gemeld dat de Noord-Zuidlijn duurder zou worden. Na de jongste overschrijding staat de teller op 2,3 miljard euro en is de oplevering ‘tenminste’ in 2017.

Dat het budget ook dit jaar zou worden overschreden, was al bekend. Twee keer afgelopen zomer lekten water en zand in de bouwput van de Vijzelgracht, waardoor de de eeuwenoude panden eromheen verzakten. De voegen van de betonnen diepwanden van de bouwput bleken poreus en in het beton rondom de voegen bleek op meerdere plekken een kleiachtige vloeistof te zijn ingesloten.

Na de tweede verzakkingen wilde de gemeente geen risico meer nemen. Gekozen werd voor waarschijnlijk de duurste maar veiligste optie: de ruim tweehonderd voegen tussen de betonnen panelen worden bevroren en met een metalen strip gedicht. Maar eind december zei wethouder Herrema nog te verwachten dat de herstelwerkzaamheden 50 tot 70 miljoen euro extra zouden kosten.

Nu meldt de gemeente ineens een overschrijding van 290 miljoen euro. De risicoreserves moesten worden verhoogd, zegt de gemeente. En omdat het station op de Vijzelgracht later klaar zal zijn, ondervinden ook andere werkzaamheden vertraging, zoals het boren van de metrotunnel. Eind vorig jaar lieten betrokkenen nog weten dat in het tweede kwartaal van dit jaar het boren kon beginnen. Maar de tunnel kan pas worden geboord als de stations in de binnenstad klaar zijn.

Bovendien heeft een „extra risicoanalyse” volgens Herrema „nieuwe inzichten” gebracht over het boren. Welke dat zijn, wordt pas begin maart gemeld. Betrokkenen gaan ervan uit dat op zijn vroegst in november met het boren kan worden gestart. De kosten van de vertraging zijn deels voor de gemeente.

De overschrijdingen van nu zaten grotendeels al ingebakken in de begroting die de gemeenteraad in 2002 goedkeurde. Amsterdam heeft in contracten met de aannemers veel kosten laag geschat in plaats van berekend. Afgesproken werd dat de gemeente zou opdraaien voor de meerkosten. Alleen met behulp van deze stelposten kon het project binnen het budget worden aanbesteed.

Het was juist wethouder Herrema die de fouten uit het verleden probeerde te herstellen. Hij zorgde ervoor dat de metrolijn werd verzekerd en dat de contracten met de aannemers werden opengebroken. Dat kostte de gemeente veel geld, maar zorgde er wel voor dat toekomstige overschrijdingen niet enkel voor rekening van de gemeente zou komen.

Nu lijkt het de stad te veel te worden. Een commissie onder leiding van oud-minister Cees Veerman moet uitkomst brengen. Asscher zei daarover: „Deze commissie kan in alle vrijheid adviseren.” Kan de commissie ook praten over stoppen? Asscher: „We leggen vooraf geen enkele beperking op.”