'Ideale vrouw' lijdt onder simplisme

Tentoonstelling: De Ideale Vrouw, t/m 3 mei in het Noordbrabants Museum, ’s-Hertogenbosch. Inl. 073-6877877 *

Vijf Amerikaanse dames komen aan het woord in Forever, een film van Julika Rudelius. Met peinzende blik vertellen ze over hun uiterlijk. Ze dragen dure kleding en hebben chirurgisch opgespoten lippen. Rudelius houdt van sociologische typeringen, zoals de puberjongens die ze een paar jaar geleden filmde terwijl ze zaten te pochen over hun seksuele veroveringen. Forever toont een volmaakt Californische plastic wereld, waarin de vijf dames gewillig poseren aan de rand van hun zwembaden.

De bezoekers in het Noordbrabants museum moeten erom lachen, want dat is de opzet. Misschien niet van Rudelius, maar wel van de tentoonstellingsmakers van De Ideale Vrouw, waar de film onderdeel van is. De tentoonstelling begint met oude kunst en wordt boven vervolgd met hedendaagse kunst die de eigentijdse schoonheidscultus bekritiseert.

De ironische Sex and the City styling zet de toon: dit is een show vol kwinkslagen en entertainment. Kunst light.

De overvolle maar behendig ingedeelde expositie begint met thema’s als vroomheid, trouw en moederschap. De aankleding doet in professionaliteit niet onder voor een stand op de Huishoudbeurs. Zitelementen bieden uitzicht op videoprojecties waar portretten van fameuze vrouwen in elkaar overlopen of waar publiek wordt ondervraagd over ideaaltypen. Computers bieden educatieve spellen op het niveau van Viva-persoonlijkheidsquizzen (Brunette en een zusenzokarakter? Dan past u bij de deugdzame Rebekka, geschilderd in 1662, te vinden in de sectie ‘trouw’) . De bijschriften vertellen leuke weetjes – dat men vroeger moedermelk aanzag voor wit geworden bloed, en schildpadden vrouwelijke deugd symboliseerden omdat de dieren nooit hun huis verlaten.

Er hangen tijdschriften aan de muur – bij ‘huiselijkheid’ de Knippie, bij ‘daadkracht’ de Opzij en de Esta – en bijbehorende schilderijen. Huiselijk zijn de genrestukken uit de Gouden eeuw met kantklossende huisvrouwen. Daadkrachtig is Judith die Holofernes heeft onthoofd. In de sectie ‘schoonheid’ bovenaan de trap draaien een overbekende performancevideo van de anorectische kunstenaarszusjes L.A. Raeven, en ‘makeover’-filmpjes van Youtube. Alle bezoekers, en dat zijn er veel, begrijpen het simplistische verhaal: stereotypes zijn beperkt en daarom zijn vrouwen zich ertegen gaan verzetten.

Het Noordbrabants Museum, dat eerder met Knus en Wauw de jaren vijftig en zeventig belichtte, weet hoe je een kaskraker maakt. Maar de kunstwerken zijn hier slechts voetnoten bij het verhaal. Kunst, styling en show zijn onderdelen van een ‘totaalervaring’, een verre doorvoering van wat sommigen het Kunsthaleffect noemen.

De voordelen zijn groot: alle bezoekers snappen het eendimensionale verhaal en herkennen zich in de tijdschriften-aanpak, dat de afstand tot de kunst verkleint en verbondenheid schept. Voor verrassingen hoeven bezoekers niet bang te zijn, De Ideale Vrouw bevat precies die kunstwerken en invalshoeken die je verwacht. Zelf nadenken is niet nodig.

Het is heel waardevol dat deze expositie mensen bereikt die anders het museum niet zouden bezoeken. Met als bijkomend voordeel dat zij, en passant, ook wat oude kunst uit de omringende zalen meepikken. Maar of het doel nu echt zulke middelen heiligt?