Eensgezindheid is zoek

De Tweede Kamer debatteerde gisteravond over de economische crisis.

De VVD is nog helemaal niet toe aan een ‘nationaal beleid’. Ze wil veel harder ingrijpen.

De premier had het dinsdag nog zo gezegd: we moeten het samen doen, samen de schouders eronder zetten. Want Nederland maakt als gevolg van een instortende wereldhandel een economische recessie mee van ongekende omvang. En wat gebeurt er een dag later in Den Haag? Bijna alle partijen zijn het erover eens dat de economie op dit moment forse bezuinigingen niet kan verdragen. Met uitzondering van de VVD. Die wil wel miljarden bezuinigen tijdens de diepste recessie sinds de jaren dertig van de vorige eeuw, om de schuld van de overheid niet te veel te laten groeien.

„U bent niet goed wijs”, verzuchtte CDA-fractieleider Pieter van Geel in een debat gisteravond tegen VVD-leider Mark Rutte. „Op deze manier doet u niet mee aan een goed debat om uit de problemen te komen.” Minister Bos (Financiën, PvdA) zei later op de avond dat de keuze van de VVD de economie grote schade zou berokkenen.

De Tweede Kamer debatteerde gisteren met premier Balkenende (CDA) en minister Bos over de crisis, een dag nadat het Centraal Planbureau met zeer sombere voorspellingen kwam over de economie.

Bij het begin van de kredietcrisis in Nederland, eind september en begin oktober vorig jaar, kreeg het kabinet nog brede steun voor de redding van ABN Amro, en de miljardensteun voor ING en andere financiële instellingen. Nu de crisis de echte economie begint te raken, is er veel minder eensgezindheid. De politiek moet de juiste mix vinden voor het op korte termijn vlot trekken van de economie (investeren), het beheersbaar houden van de rijksbegroting (bezuinigen), en de economie gezond houden op lange termijn (hervormen). En dat leidt tot ideologische spanning tussen politieke partijen.

De coalitiepartijen CDA, PvdA en ChristenUnie en het kabinet willen de komende weken achter gesloten deuren onderhandelen over een aanvalsplan. Dat er de afgelopen weken wel in het openbaar ruzie was gemaakt, erkende CDA’er van Geel. „Het was soms een beetje plagerig, er werden piketpaaltjes geslagen.” Maar dat is nu even voorbij, beloofde hij.

VVD, PVV en SP hadden wel kritiek op de handelingssnelheid van het kabinet. Zo zei PVV-leider Geert Wilders: „Bos en Balkenende draaien zich nog eens lekker om, en Rouvoet, die naast hen in een wiegje ligt, laten ze lekker doorslapen.”

Niet alle politieke tegenstanders kozen voor de harde lijn. GroenLinks-leider Femke Halsema zei „constructief” te willen meedenken. D66-voorman Alexander Pechtold riep het kabinet op „samen met de samenleving een nieuw akkoord” te sluiten. „D66 voert oppositie naast het kabinet, niet tegenover het kabinet.”

Het planbureau heeft berekend dat het kabinet dit jaar een begrotingstekort krijgt van 3 procent van het nationaal inkomen, en in 2010 zelfs van 5,5 procent, terwijl werkloosheidscijfers oplopen tot 700.000. Maar in het regeerakkoord is afgesproken dat het tekort niet boven de 2 procent moet komen. Dan moet het kabinet maatregelen nemen om erger te voorkomen. Het CDA had hier ook lang op gehamerd, maar is deze week tot inkeer gekomen. Om weer op die 2 procent uit te komen, moet de komende anderhalf jaar volgens het CDA 40 miljard euro bezuinigd worden. „We moeten wel reëel zijn”, zei Pieter van Geel. „Dat is onhaalbaar. Met zo’n besluit zouden we onze economie echt kapot maken.”

De VVD wil dus wel vasthouden aan het strenge begrotingsbeleid. Van Geel stond snel bij Rutte klaar om hem te vragen hoe hij aan die 40 miljard denkt te komen. Rutte ontweek, en probeerde de bal naar het CDA terug te kaatsen. Door niet te bezuinigen legt het CDA de rekening bij volgende generaties, want die moet de miljardenschuld uiteindelijk ophoesten. „Ik ga niet de rekening leggen bij onze kinderen.” Uiteindelijk somde de VVD een reeks bezuinigingsmaatregelen op: de AOW-leeftijd verhogen, korten op werkloosheidsuitkeringen, stoppen met de kilometerheffing, veel minder geld uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking.

Rutte kwam hiermee volgens Van Geel niet veel verder dan een bedrag van 7 miljard. „U plaatst zich buiten de politieke en maatschappelijke realiteit”, concludeerde Van Geel. Arie Slob (ChristenUnie) zei: „Ik heb moeite om u nog serieus te nemen.”

Bos en Balkenende gaven nog maar weinig prijs van welke ideeën zij hebben. Die komen later. Binnen de coalitie is de stilzwijgende afspraak duidelijk: nu geen politiek gehakketak en geen wedstrijdjes tussen Balkenende en Bos.

Dat zal de komende drie weken een ongekende zelfbeheersing vergen.