Televisie voor de zwijgende meerderheid

Een deel van de Nederlanders kijkt alleen naar commerciële zenders. Na Geenstijl en PopNed probeert ook De Telegraaf een publieke omroep voor hen te worden.

Rotterdam, 18 febr. - De economie krimpt met 3,5 procent maar voor dagblad De Telegraaf was dat vanochtend niet het belangrijkste nieuws. Dat was, vond de krant, dat VVD-leider Mark Rutte „meteen” lid is geworden van de publieke omroep die De Telegraaf wil beginnen.

Gisteren maakte de krant bekend dat ze, net als een tiental andere aspirant omroepen, wil toetreden tot het publieke bestel. Die nieuwe omroep – Wakker Nederland – moet zich toeleggen op nieuws, duiding en opinie voor „de zwijgende meerderheid”. Als het initiatief slaagt kan Wakker Nederland straks 100 uur televisie en 450 uur radio per jaar maken, met een jaarbudget van 6 à 7 miljoen euro. Daarvoor moeten ze voor 1 april 50.000 leden werven. Het initiatief van De Telegraaf is kansrijk omdat abonnees (dat zijn er 718.833) korting krijgen op hun abonnementsgeld als ze lid worden. En de eigen krant kan dagelijks campagne voeren.

Opvallend is dat De Telegraaf onderdeel uitmaakt van hetzelfde concern (TMG) als het satirische weblog GeenStijl, dat ook een omroep wil beginnen (PowNed) en daarvoor al 31.000 leden heeft geworven. GeenStijl-oprichter Dominique Weesie was dan ook „onaangenaam verrast” toen hij hoorde van het initiatief van De Telegraaf. Twee maanden geleden nog kreeg PowNed gratis een paginagrote advertentie in de grootste krant van Nederland.

De Telegraaf en GeenStijl richten zich allebei op de mensen die zich hebben afgekeerd van de publieke omroep: jongeren en maatschappelijk teleurgestelden. Beiden zetten ze zich ook af tegen „dat correcte linkse gedoe” in Hilversum. Maar Weesie gaat de strijd vol vertrouwen in: „We laten niet gebeuren dat zij wel en wij niet het bestel ingaan”.

Otto Scholten, communicatiewetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam, zegt dat het door internet steeds makkelijker is geworden om mensen te werven.

De discussie over het vermeend linkse karakter van de publieke omroep is niet nieuw, zegt Scholten. Het leidde in 1964 al tot de toetreding van de TROS, de eerste omroep zonder ideologie.

Het Persinstituut van de UvA waarvan Scholten directeur is, gaat onderzoeken welke thema’s actualiteitenrubrieken uitdiepen en op welke toon ze dat doen. Niet eerder werd wetenschappelijk onderzocht in hoeverre de nieuwsvoorziening van de publieke omroep gekleurd is. Henk Hagoort, voorzitter van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), noemde zelf Netwerk, Eénvandaag en Nova „drie keer de Volkskrant”. Maar volgens Scholten is de aanname dat de publieke omroep links zou zijn gebaseerd op indrukken en niet op feiten. „De actualiteitenrubrieken zijn niet drie keer de Volkskrant. Wel richten ze zich op een hoger opgeleid publiek dat belangstelling heeft voor het institutionele nieuws.” Uit onderzoek blijkt volgens hem dat de kiezers van Rita Verdonk en Geert Wilders vooral naar de commerciële omroepen kijken. „Daaruit kun je afleiden dat de publieke omroep niet volledig de politieke voorkeur weerspiegelt in de Nederlandse samenleving, terwijl de taak wel is: ‘van iedereen, voor iedereen’.”

In de statuten van Wakker Nederland staat dat de omroep er naar streeft „de stem te zijn voor de liberaal conservatieve maatschappelijke stroming”. Telegraaf-hoofdredacteur Sjuul Paradijs noemt Nova, Buitenhof, en EénVandaag „cynisch en betweterig. Dezelfde meningen, dezelfde gezichten”. Het is die onvrede over het publieke bestel die ook PopNed-oprichter Ronald Sørensen er eerder toe bracht een omroep te beginnen. Maar het aantal leden van zijn rechts-populistische omroep stagneerde rond de drieduizend. Nu De Telegraaf het bestel in wil, stopt hij. „Ik vind het een fantastisch initiatief. Hiermee is ons doel bereikt”, zegt hij.

Met 50.000 leden is een omroep er nog niet. De minister kijkt ook of een omroepvereniging niet commercieel afhankelijk is van derden en of een ‘stroming in de samenleving’ wordt vertegenwoordigt. En die stromingen zullen vooral zijn: „Jongeren, allochtonen en maatschappelijk teleurgestelden, de groepen die de publieke omroep nu onvoldoende bereikt”, aldus Hagoort onlangs op een omroepdebat in Hilversum. Het ledenbestand van GeenStijl bestaat voor 93 procent uit mannen: studenten, hoger opgeleiden, managers. Afkomstig uit de Randstad, in leeftijd tussen de 20 en 40 jaar.

„Eric van Stade (de topman van SBS, red.) noemt ons ‘de natte droom van de Ster’” zegt Weesie, „Als er één categorie mensen níét naar de publieke omroep kijkt, dan zijn dat jonge, hoog opgeleide mannen.” De toon van de reacties op het weblog doet mensen eerder denken dat de bezoekers „een stel

mongolen” zijn, vertelt Weesie. „Ik begrijp dat cynisme, maar de cijfers zeggen iets anders. We zijn helemaal niet zo toegankelijk. We spelen met taal en jassen er soms een moeilijk woord door.”

PowNed heeft volgens Dominique Weesie geen politieke kleur. „Een onderzoekje op de redactie wees uit dat er drie VVD- stemmers zijn en de rest voor de SP is. Maar we zijn niet rechts of links. Wel pakken we het politiek correcte wereldje aan en die mensen bekijken de wereld vaak met een links geslepen brilletje.”

Nu al zijn er 22 omroepen in het bestel. Henk Hagoort waarschuwde eerder voor chaos. Otto Scholten: „Aan de voorkant is er nu een deur, maar aan de achterkant niet. Dat leidt tot verstikking.”

Bij gebrek aan succes zouden omroepen moeten verdwijnen, vindt Scholten. „Criteria zouden kijkcijfers, bereik of programma-aanbod kunnen zijn.”

Minister Plasterk wil de spelregels tijdens de race echter niet veranderen. Over De Telegraaf zei hij: „Het kan heel goed. Als je het kort samenvat, kan Wakker Nederland een niet-links geluid toevoegen. Dit toont de veerkracht van ons bestel”, aldus Plasterk in het radioprogramma Tijd voor Twee.