Pakistan blaast aftocht

Langzaam maar angstwekkend zeker valt Pakistan als eenheidsstaat uit elkaar. De regering heeft een vergaand akkoord gesloten met een groep leiders van de weerspannige provincie Swat in het uiterste noordwesten van Pakistan.

Vertegenwoordigers van de centrale staat en de tribale regio in de stad Peshawar hebben maandag onderhandeld over een vredesregeling. In ruil voor rust in het gebied mogen de lokale leiders er de islamitische sharia invoeren ten koste van de nationale seculiere wetgeving. Bovendien zal het reguliere Pakistaanse leger in Swat voortaan terughoudend opereren. Zolang het niet direct door lokale milities wordt aangevallen, zal het niet gewapenderhand optreden.

Alleen al het moment van de besprekingen was symbolisch. Een dag eerder was de Amerikaanse speciale afgezant Holbrooke aan de andere kant van de grens in Afghanistan op bezoek geweest om zich ter plaatse te vergewissen van de toestand, die nauw verweven is met Pakistan. En komende week staat een bezoek van de Pakistaanse legerleider Ashfaq Kayani aan president Obama op de agenda. Voor de nieuwe Amerikaanse regering is de instabiliteit in Afghanistan en Pakistan een topprioriteit. De pacificatie van ‘AfPak’ zal, zoals Holbrooke zei, „lastiger” zijn dan die in Irak al was.

Volgens de regering in Islamabad spoort de overeenkomst met de Grondwet van Pakistan. In theorie mag dat zo zijn. In de praktijk is niettemin maar één conclusie mogelijk: het centrale staatsgezag trekt zich uit Swat terug.

Het is niet voor het eerst dat de centrale regering van Pakistan buigt voor regionale machthebbers. Ook in Waziristan is sprake van autonomie. De concessies in de provincie Swat wijzen er dus op dat de Pakistaanse autoriteiten de streek langs Afghanistan aan het opgeven zijn. Waziristan grenst aan de provincie ten zuiden van Kabul, Swat aan de provincie ten oosten van de Afghaanse hoofdstad.

Als Islamabad er inderdaad in berust dat zich daar een niemandsland ontwikkelt, zal dat consequenties hebben die nog niet te overzien zijn. Amerika gaat er steeds meer van uit dat in dit deel van de wereld alles met alles samenhangt. Het sturen van 17.000 extra militairen naar zuidelijk Afghanistan volstaat dus niet. En een oplossing beperkt zich niet alleen tot de gedesintegreerde staten Afghanistan en Pakistan. Ook naburige landen als India, Iran, Tadzjikistan, Oezbekistan en Kirgizië moeten of willen daarbij worden betrokken.

Met name Teheran is cruciaal. Volgens Holbrooke moet Iran, dat veel last heeft van de export van opium uit Afghanistan, een „legitieme rol” kunnen spelen. Het probleem voor Amerika daarbij is dat deze kleine opening, na jaren belligerent taalgebruik van de regering-Bush, als uiting van zwakte kan worden opgevat. In dat geval raken de VS van de wal in de sloot. Maar kennelijk is Obama bereid dat psychologische risico te nemen. En hij heeft gelijk.

De aftocht van de Pakistaanse regering in Swat is veel omineuzer. Pakistan heeft een nucleair arsenaal. Als die atoommacht uiteenvalt, zijn de gevolgen niet te voorspellen.