Leraren krijgen meer salaris. Ai, dat is lastig

Minister Plasterk geeft extra geld uit aan salarissen voor hoogopgeleide leraren.

Dat levert problemen op voor zelfstandige gymnasia. Zij moeten veel zelf bijbetalen.

Eerst kreeg je de gratis schoolboeken. „Het hoofdpijndossier”, zegt rector Annemarie Thomassen van het Stedelijk Gymnasium Leiden. Ze weet nog steeds niet hoe ze haar leerlingen een boekenpakket van enige kwaliteit kan leveren met de rijkssubsidie van 324 euro per leerling.

Nu dient zich een nieuwe migraine aan voor de 37 zelfstandige gymnasia: het lerarengeld van minister Plasterk (Onderwijs, PvdA). Klinkt paradoxaal, scholen die problemen hebben met extra geld uit Den Haag. Toch vreest Thomassen tonnen tekort te komen als de plannen doorgaan.

Dat zit zo. De minister heeft bindende afspraken gemaakt met schoolbesturen en leraren over een verhoging van de salarissen. Scholen moeten in 2014 voldoen aan ‘streefpercentages’ per salarisschaal. Scholen voor havo/vwo buiten de Randstad, dus ook gymnasia, moeten bijvoorbeeld 49 procent van hun academisch geschoolde bovenbouwleraren een salaris bieden in schaal 12 (LD), die oploopt tot 4.820 euro per maand.

Het probleem ontstaat doordat de zelfstandige gymnasia deze percentages overtreffen. Nu al is zo’n 90 procent van de gymnasiumleraren universitair opgeleid en actief in de hoogste klassen. Door een afspraak tussen schoolbesturen en vakbonden krijgen zij automatisch recht op schaal LD. De minister bekostigt alleen de streefpercentages, dus er ontstaat een gat. Rector Ronald van Bruggen van het Stedelijk Gymnasium Nijmegen verwacht een tekort van „vier tot zes ton”.

Maar de gymnasia hebben deze afspraken toch zelf gemaakt? Niet helemaal. De afspraken met de minister en bonden zijn gemaakt door de VO-raad, het overkoepelende orgaan van schoolbesturen in het middelbaar onderwijs. De 34 zelfstandige gymnasia spelen een kleine rol in die raad. „We willen beter worden vertegenwoordigd in Den Haag”, stelt de Leidse rector Annemarie Thomassen.

Voorzitter Sjoerd Slagter van de VO-raad noemt het probleem van de gymnasia een „vervelende consequentie” van de gemaakte afspraken. „Dat hebben we ook kenbaar gemaakt bij minister Plasterk. We zijn nog steeds met hem in gesprek.” Volgens Slagter kan een generieke afspraak voor alle schoolbesturen nooit bevredigend zijn voor iedereen. „Maar we doen ons best voor maatwerk, ook voor de gymnasia.”

Als de situatie niet verandert, zien de gymnasia maar één oplossing: drastisch snoeien in het aantal bovenbouwleraren. Gevolg is dat het aantal leraren in de hoogste klassen voortaan vaststaat. Startende leraren kunnen nu nog binnen een paar jaar voor 6 gymnasium komen te staan. In de toekomst zal dat alleen nog lukken als een oudere collega met pensioen gaat. Een „sterfhuisconstructie”, zegt plaatsvervangend rector Bart Vieveen van het Leidse gymnasium.

Scholen met voldoende salarisruimte zullen jonge leraren wegkopen, verwacht rector Hans van Niekerk van het Murmelliusgymnasium in Alkmaar. „Dat is bij ons ook al gebeurd.” Op scholengemeenschappen met vmbo, havo en vwo zijn minder leraren academisch gevormd en geeft lang niet elke leerkracht les aan de hoogste klassen van havo en vwo. Een jonge academicus heeft daar geen last van carrièreblokkades, verwacht Vieveen.

Staan scholengemeenschappen nu te juichen? Valt mee, zegt rector Mark Manders van het Amstelveen College, een school voor mavo, havo, vwo en gymnasium. Ook hij heeft meer academisch geschoolde bovenbouwleraren in dienst dan het aantal dat hij straks kan betalen. Ook hij vreest dat jonge leraren, vooral in „tekortvakken” als wiskunde, Latijn en Duits, elders gaan solliciteren. Maar op termijn, zegt Manders, is „het perspectief voor een jonge, academisch geschoolde leraar op een scholengemeenschap wellicht positiever dan op een gymnasium.”

Volgens de Algemene Onderwijsbond overdrijven de gymnasia het probleem. Het is te doen, zegt een woordvoerder, om jonge leraren te laten beginnen met een concurrerend salaris en binnen een paar jaar te laten doorgroeien naar LD, „want er gaan de komende jaren veel leraren met pensioen”. De bond benadrukt dat carrièreperspectief voor deze categorie leraren belangrijk is. „Met een goed en duidelijk personeelsbeleid versla je de rest van de arbeidsmarkt.”

Het automatische recht van sommige leraren op schaal LD is een afspraak tussen de bonden en de VO-raad, zegt een woordvoerster van minister Plasterk. „De financiering hiervan is dus een zaak voor de werkgevers.”

Het Stedelijk Gymnasium Leiden voelt zich niettemin gestraft voor goed beleid. De discussies op school gingen altijd over de kwaliteit van het onderwijs, zegt plaatsvervangend rector Vieveen.

De gymnasia zeggen „geen tegenstander” van loonsverhogingen te zijn. Wel van Haagse structuren die het onmogelijk maken om het eigen schoolbeleid vorm te geven.

Vieveen: „Geef ons wat ruimte om het lerarengeld naar eigen inzicht te verdelen.”