Kans op correctie overheid door volk is klein

Burgers moeten besluiten van de overheid kunnen tegenhouden of terugdraaien. Dat vindt een meerderheid van de Tweede Kamer. De kans is echter klein dat een zogeheten referendum er komt.

Gisteravond werden twee initiatiefwetsvoorstellen van GroenLinks, PvdA en D66 in de Tweede Kamer besproken. Het eerste voorstel behelst een raadgevend, correctief, bindend referendum. Correctief omdat een parlementsbesluit kan worden tegengehouden, raadgevend omdat de bevolking het moet aanvragen en bindend omdat de uitslag wordt overgenomen. De verantwoordelijke minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA) had zich twee weken geleden al voorstander getoond van dit wetsvoorstel. Ze vond in het kabinet geen steun: binnen de coalitie is grote onenigheid over het referendum. Dat bleek ook gisteravond. Het CDA is fel tegenstander, de PvdA is voor. De ChristenUnie vindt het voorstel te abstract. Kamerlid Ed Anker (ChristenUnie) bepleitte dat de opkomstdrempel die bepaalt of het referendum geldig is en de drempel van het aantal aanvragers, worden vastgelegd. Dan stemt hij voor het voorstel, liet hij weten.

Ondanks de Kamermeerderheid is invoering van een bindend correctief referendum onwaarschijnlijk, omdat daarvoor de Grondwet moet worden aangepast. Dat betekent dat beide Kamers er twee keer over moeten stemmen. Eerst is een gewone meerderheid nodig, na de eerstvolgende verkiezingen moeten beide Kamers de wijziging met tweederde meerderheid goedkeuren. Die gewone meerderheid is er nu: behalve de initiatiefnemers GroenLinks, PvdA en D66 steunen ook oppositiepartijen SP en PVV een correctieve volksraadpleging. Dat levert een nipte meerderheid van 77 van de 150 zetels op.

Een tweederde meerderheid in de toekomst is onzeker. CDA, VVD en SGP zijn verklaard tegenstander en zullen, als zij bij de volgende verkiezingen niet meer dan 11 zetels verliezen, meer dan eenderde van het aantal zetels behouden.

Een grondwetswijziging is een tijdrovende procedure. Om de tussenliggende periode te overbruggen, hebben PvdA, GroenLinks en D66 een tweede voorstel ingediend voor een niet-bindend referendum. Hiervoor is geen herziening van de Grondwet nodig en het voorstel kan dus met een gewone meerderheid in beide Kamers worden aangenomen. In de Tweede Kamer lijkt dat te lukken, maar in de Eerste Kamer vormen de tegenstanders (CDA, VVD, ChristenUnie en SGP) een meerderheid. De vrees is dat een raadgevend referendum in de praktijk toch als bindend zal worden ervaren.