Geintje! Wij willen helemaal geen omroep

Niet alleen De Telegraaf wil een omroep oprichten.

Er waren al acht andere initiatieven, zoals een omroep voor zangers, dierenomroep Piep! en een ‘Afro’-omroep.

Een polonaise slingert zich door het zaaltje van Café Kerkzicht in het Brabantse Nuland. Op het podium staat Denans. Denans – zijn echte naam is Hans van Aalst (42) – vertolkt het Nederlandse lied. Hij zingt al meer dan een kwart eeuw, maar, zegt hij, „Hilversum laat mij links liggen. Als ik voor de honderdste keer Lee Towers op tv hoor zingen You Never Walk Alone, dan denk ik: kom eens met iets anders.”

Denans is één van de ambassadeurs van TV Oranje, een digitale tv-zender die 24 uur per dag clips vertoont van Nederlandse smartlappen en streekliederen. TV Oranje wil een publieke omroep worden, om zo ‘breder te kunnen programmeren’. Tijdens zijn optreden in Nuland werft Denans leden voor de nieuwe omroep. Net als tientallen andere artiesten in het land: het entreekaartje is vaak ook het lidmaatschap. In krap drie weken tijd wierf TV Oranje met deze ‘olievlektactiek’ al 15.000 van de benodigde 50.000 leden.

TV Oranje is niet de enige die het hoopt te schoppen tot een aspirant-omroep, die 100 uur televisie en 450 uur radio per jaar krijgt, met een jaarbudget van 6 à 7 miljoen euro. Er zijn inmiddels negen van dergelijke initiatieven, met als meest opvallende sinds gisteren De Telegraaf. ‘Op naar Hilversum!’ kopte de krant gisteren boven de aankondiging dat zij een eigen omroep wil beginnen: Wakker Nederland.

De zeven andere initiatieven zijn het politiek-incorrecte PowNed (van GeenStijl), het multiculturele Zenit, het rechts-populistische PopNed (van Leefbaar Rotterdam-fractievoorzitter Ronald Sørensen), dierenomroep Piep!, cultuuromroep C (van oud-Avro-programmadirecteur Ad ’s-Gravesande), Afro-omroep SME (voor Surinamers, Afrikanen en Antillianen) en tot slot ZiCo (zichtbare communicatie) TV, voor mensen met een auditieve beperking.

Woensdag 1 april 2009 is voor al deze nieuwkomers de dag van de waarheid. Dan bekijkt minister Plasterk (OCW, waar ook Media onder valt) welke omroepen genoeg leden hebben. Op dit moment varieert het aantal leden bij de nieuwkomers tussen de 3.300 (PopNed) en 30.500 (PowNed). Vandaar dat ze nu allemaal campagne voeren: Wakker Nederland via De Telegraaf, PowNed op de eigen site én via de televisie, waar PowNed sinds vrijdag elke week een half uur tv verzorgt voor Veronica.

Maar 50.000 leden bijeen krijgen is pas de eerste horde die moet worden genomen. Behalve naar het ledental kijkt de minister ook of de nieuwe omroep een ‘stroming in de samenleving’ vertegenwoordigt. En die stromingen zullen vooral zijn: „Jongeren, allochtonen en maatschappelijk teleurgestelden, de groepen die de publieke omroep nu onvoldoende bereikt”, aldus Henk Hagoort, bestuursvoorzitter van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), onlangs op een omroepdebat in Hilversum.

Wakker Nederland denkt dat te doen: „Wij vinden al vele tientallen jaren dat het stemgeluid van heel veel Nederlanders onvoldoende in Nederland wordt gehoord”, zegt Sjuul Paradijs, initiatiefnemer en hoofdredacteur van De Telegraaf in zijn eigen krant. „Dan denk ik in de eerste plaats aan de hardwerkende middengroepen. Dat is de zwijgende meerderheid, die pal staat voor normen en waarden en traditie.”

PowNed, van de makers van het provocerende weblog GeenStijl, gaat zich richten op jongeren en maatschappelijk teleurgestelden. Het ledenbestand bestaat voor 93 procent uit mannen: studenten, hoger opgeleiden, managers. Afkomstig uit de Randstad, in leeftijd tussen de 20 en 40 jaar. „Eric van Stade (de topman van SBS, red.) noemt ons ‘de natte droom van de Ster’”, zegt PowNed-oprichter Dominique Weesie, „als er één categorie mensen níét naar de publieke omroep kijkt, dan zijn dat jonge, hoogopgeleide mannen.”

Weesie was „onaangenaam verrast” toen hij hoorde dat ook De Telegraaf een omroep begint. Enkele maanden geleden kreeg hij nog een gratis, paginagrote advertentie in de grootste krant van Nederland. „Maar een gemeenschappelijke vijand sterkt: we zullen niet laten gebeuren dat het hun wel lukt en ons niet”, zegt hij. Hoe PowNed zich wil onderscheiden? Volgens Weesie door „levendigheid” te geven „in de blubber van politieke correctheid”. Hij noemt de Engelse tabloids en Amerikaanse talkradio, zoals de Howard Stern Show, als voorbeelden. „We willen de actualiteit kleuren, een standpunt innemen, op lange tenen gaan staan en mensen boos maken.”

Het is dezelfde onvrede over het publieke bestel („te links en altijd dezelfde meningen”) die ook PopNed-oprichter Ronald Sørensen ertoe bracht om een omroep te beginnen. Hij hoopte met zijn rechts-populistische omroep een gat in de markt te hebben aangeboord, maar het aantal leden blijft al een tijd rond de drieduizend hangen. Nu De Telegraaf het bestel in wil, stopt Sørensen met werving. „Ik vind het een fantastisch initiatief. Hiermee is ons doel bereikt”, zegt hij. Sørensen raadt zijn leden aan om over te stappen naar Wakker Nederland. Zelf wordt hij ook lid.

En hoe zit het met de andere initiatieven? Daar wordt bijvoorbeeld gevonden dat de publieke omroep te weinig aandacht heeft voor andere culturen. Het multiculturele initiatief Zenit, dat door de VARA van adviezen wordt voorzien, hoopt daar verandering in te brengen. Het logo van Zenit bestaat uit een Arabisch teken, maar volgens voorzitter Radi Suudi is Zenit geen moslimomroep. „We willen televisie maken voor iedereen die genoeg heeft van de wijze waarop de multiculturele samenleving en moslims in beeld worden gebracht.” En dat is volgens het wervingsfilmpje op internet „eenzelfde beeld van boze migranten, gefrustreerde allochtonen en losers.”

Eenzelfde uitgangspunt hanteert SME, dat als ‘Afro’-omroep al op lokale zenders in Amsterdam en Rotterdam te zien is. SME richt zich op Surinamers, Antillianen en Afrikanen en wil „de donkere belevingswereld” beter belichten. „Vanuit onze achtergrond brengen we actualiteiten, maar ook black movies en soulprogramma’s. Via internet hebben zich al 10.000 leden aangemeld”, meldt voorzitter Patricia Keldar desgevraagd.

En dan zijn er nog de one issue-initiatieven, zoals dierenomroep Piep! van Karen Soeters. Dierenorganisaties als Stichting AAP en Proefdiervrij sturen een mailing naar hun leden om hen op te roepen lid te worden van Piep! Voor Piep! is alle vrije publiciteit belangrijk, zegt Soeters, tevens directeur van het wetenschappelijk bureau van de Partij voor de Dieren. „We kozen de naam Piep! omdat het makkelijk te onthouden is, maar ook omdat we er veel media-aandacht door dachten te krijgen. Dat geldt ook voor ons plan om per maand drie minuten televisie voor dieren uit te zenden.”

En zo zijn er meer one issue-initiatieven, zoals cultuuromroep C van Ad ’s-Gravesande. Hij wil met C, dat inmiddels 15.000 leden heeft, „flink de diepte in”. In Hilversum gaat het marktaandeel boven de inhoud, vindt hij. „Marktaandeel bouw je op met amusement, vrolijkheid, sport en populisme. Zwaardere informatie of kunst horen niet tot die categorie.” Voor het werven van leden werkt ’s-Gravesande samen met musea, schouwburgen en concertzalen. Naar zo’n twee miljoen mensen uit de adressenbestanden van deze culturele instellingen is een e-brief gegaan.

En hoeveel kans maken de aspirant-omroepen? Henk Hagoort, voorzitter van de publieke omroep, vreest met veel nieuwelingen voor een chaos. Hij wil streng zijn aan de poort. „Ik ben geen voorstander van one-issue partijen”, zei hij in De Wereld Draait Door, „maar wel van omroepen die stromingen vertegenwoordigen. Een rechts geluid, daar zit wat in.” Hagoorts Nederlandse Publieke Omroep is één van de adviseurs van minister Plasterk, samen met de Raad voor Cultuur en het Commissariaat voor de Media. „PowNed”, zei Plasterk onlangs in Buitenhof, kan zeker in aanmerking komen. „Ze hebben beeldbepalende dingen gedaan.”

En Wakker Nederland? Volgens Sjuul Paradijs „mag minister Plasterk z’n handen dichtknijpen met Wakker Nederland, want eindelijk is er een omroep met een minder links geluid”.