Egypte rekent af met kritiek op Gaza-beleid

Een Duits-Egyptische activist kwam enkele dagen na zijn aanhouding weer vrij. Maar andere dissidenten komen er niet zo makkelijk af in Egypte.

Philip Rizk kan nog van geluk spreken. De activist had samen met vijftien anderen een protestmars georganiseerd in de provincie ten noorden van de Egyptische hoofdstad om aandacht te vragen voor het lot van de Palestijnen in de Gazastrook. Na afloop werd de groep door de politie aangehouden en om identiteitspapieren gevraagd. Een paar uur later werd Rizk (27) apart genomen, door geheim agenten in een busje zonder nummerplaten geduwd en afgevoerd. Vier dagen lang werd hij geblinddoekt en in handboeien vastgehouden en verhoord. Een week geleden werd hij plotseling weer vrijgelaten.

„Het was beangstigend, maar ze hadden duidelijk instructies mij geen haar te krenken”, vertelt de student in zijn appartement in Maadi, een dure buitenwijk van Kairo. Rizk dankt deze voorkeursbehandeling vrijwel zeker aan zijn dubbele nationaliteit – naast een Egyptisch paspoort, heeft hij via zijn moeder ook Duitse papieren. „De snelle belangenbehartiging door de Duitse ambassade in Kairo heeft zonder twijfel in mijn voordeel gewerkt”, zegt hij zelf.

Andere activisten komen er niet zo genadig vanaf.

Het regime is in de afgelopen weken hard opgetreden tegen betogers, bloggers en andere critici die Kairo verwijten medeplichtig te zijn aan de Israëlische blokkade van de Gazastrook. Het bewind van president Mubarak wordt door velen gezien als handlanger van Israël omdat Egypte weigert de grens met de Gazastrook te openen zolang Hamas daar de scepter zwaait. Voordat Hamas midden 2007 de Palestijnse Autoriteit uit de Gazastrook verdreef, was de grensovergang in het uiterste noordoosten van de Sinaï wel beperkt open onder toezicht van Europese waarnemers.

Toen Israel eind december de drie weken durende aanval op de Gazastrook lanceerde, kwam Egypte onder zware druk van de publieke opinie in eigen land en de regio om de grens te openen en de Palestijnen te hulp te schieten. Maar Kairo zette de grenspoorten slechts op een kier. Gewonden werden mondjesmaat binnengelaten; hulpgoederen werden ernstig vertraagd en in veel gevallen zelfs tegengehouden.

„Het geweld in Gaza mag nu geluwd zijn, maar het regime is niet van plan het protest tegen zijn beleid onbeantwoord voorbij te laten gaan”, zegt Gamal Eid, directeur van de mensenrechtenorganisatie Arabic Network for Human Rights Information (ANHRI). Terwijl Egypte bemiddelt tussen Israël en Hamas om tot een bestand te komen, zijn honderden dissidenten opgepakt. „Er is een strafcampagne gelanceerd tegen iedereen die het bewind in een kwaad daglicht heeft gesteld”, aldus Eid.

Rizk werd al langer in de gaten gehouden. „Tijdens het verhoor werd duidelijk dat ze mijn telefoon al een tijdje hadden afgeluisterd”, vertelt de post-doctoraal student Midden-Oosten-studies aan de Amerikaanse Universiteit in Kairo (AUC). „Ze citeerden gesprekken die ik weken daarvoor met mensen had gevoerd.”

Rizk hield op internet het blog Tabula Gaza bij waarin hij het opnam voor de Palestijnen in de Gazastrook. Eerder had hij twee jaar lang in Gaza filmopnames gemaakt voor een documentaire over geweldloos verzet tegen de Israëlische bezetting.

Hij bleek echter niet voor een specifiek vergrijp te zijn aangehouden. „Ze waren op zoek naar iets om mijn geloofwaardigheid te beschadigen en mijn boodschap te ondermijnen.” Rizk moest meerdere malen zijn levensverhaal vertellen. Zijn reis naar Soedan als hulpverlener voor een christelijke organisatie en zijn reizen naar de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook waren voor de autoriteiten hoogst verdacht. „Elk detail probeerde ze zo te verdraaien dat ze mij ergens van konden beschuldigen. Ik zou als spion voor Israël werken, het christelijke geloof proberen te verspreiden en voor Hamas wapens smokkelen”, aldus Rizk. „Een interessante belangenverstrengeling”, zegt hij met een zure lach.

De manier waarop Rizk werd opgepakt, belooft weinig goeds voor gevangenen die niet kunnen bogen op een dubbel paspoort en internationale media-aandacht. Zo is er de verdwijning van Dia Eddin Gad, een tweeëntwintig jarige activist uit Tanta, een miljoenenstad ten noorden van Kairo. Op 6 februari werd hij op klaarlichte dag door mannen in burgerkleding van straat geplukt. Gad had het blog Sout Gadeb (Boze Stem) waarin hij niet alleen het Egyptische beleid tegenover de Gazastrook kritiseerde maar ook president Mubarak persoonlijk van zionisme beschuldigde.

De moeder van Gad zegt tijdens een kort telefoongesprek voor het leven van haar zoon te vrezen. Ze durft verder niet met de media te praten uit angst voor represailles. De vader van Gad ligt met hartklachten in het ziekenhuis. Daarom wil Rizk nu de aandacht vestigen op deze zaak. Hij denkt dat niemand zich over deze verdwijning opwindt, omdat Gad voorstander is van de politieke islam. Om diezelfde reden wordt het lot genegeerd van drie islamitische activisten die vorige week door een militair tribunaal werden veroordeeld tot gevangenisstraffen tussen een en twee jaar wegens illegale toegang tot de Gazastrook.

„Zo kraait er ook geen haan naar de arrestatie van talloze Moslimbroeders”, bevestigt Gamal Eid van ANHRI. Honderden leden van de verboden oppositiebeweging werden in de afgelopen weken opgepakt na deelname aan demonstraties tegen de Israëlische oorlog in de Gazastrook. Veel van hen werden na enkele dagen verhoor weer vrijgelaten, maar een onbekend aantal wordt nog altijd vastgehouden.

„Deze verdwijningen illustreren de onaantastbaarheid van de veiligheidsdienst”, zegt Eid. Zelfs onder de bepalingen van de noodtoestand die al sinds 1981 van kracht is, zijn er wettelijke bepalingen waaraan de autoriteiten zich moeten houden, aldus de mensenrechtenactivist. „Maar mensen worden hier gewoonweg ontvoerd en verstopt.”

Eid benadrukt dat er – los van Gaza-activisten – veel meer bloggers en andere dissidenten worden vastgehouden. Volgens mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International en Human Rights Watch zijn er in Egypte duizenden politiek gevangenen die zonder vorm van proces vastzitten. Eid: „zolang niemand er een punt van maakt, kunnen ze met ons doen wat ze maar willen.”