Economie vraagt zelfbeheersing én ideeën van kabinet

Het kabinet wil binnenkort een aanvalsplan voor de crisis presenteren. Dat wordt een hele toer, zeker om hierbij vakbonden en werkgevers te betrekken.

De stand van de economie is helder, de ideeën zijn geïnventariseerd, de planning is bekend. Binnen een week of drie moet het kabinet-Balkenende IV een reddingsplan op tafel hebben. De urgentie werd gisteren geleverd door het Centraal Planbureau: de economie krimpt dit jaar met 3,5 procent en in 2010 zijn circa 700.000 mensen werkloos.

Aan de vergadertafel in de Trêveszaal draait alles nu om hervormen, ombuigen en investeren. CDA, PvdA en ChristenUnie moeten de juiste mix vinden voor het op korte termijn vlot trekken van de economie (investeren), het beheersbaar houden van de rijksbegroting (ombuigen), en de economie gezond houden op lange termijn (hervormingen). En dat zal leiden tot ideologische spanning.

De onderhandelingen kunnen tot uitkomsten leiden die op het eerste gezicht verrassen. Waarom zou er straks tot 67 jaar moeten worden doorgewerkt, terwijl velen voor hun baan vrezen?

Redden kan het kabinet de economie niet, zeker niet als een instortende wereldhandel de oorzaak is, benadrukt minister Bos (Financiën, PvdA). Het kabinet kan wel proberen de economie weer in de goede richting te duwen, door op korte termijn slim te schuiven met uitgaven van de overheid.

In de categorie ‘investeren’ wordt de komende weken gekeken naar stimulansen voor woningisolatie, cv-ketels en grootschaliger ‘deltaplannen’ om de uitval in de bouwsector op te vangen. Vooral het CDA is hiervoor geporteerd. Maar de PvdA denkt bij stimuleren eerder aan steun voor de laagste inkomens: die sparen minder en besteden meer. Maar dat zorgt voor nivellering – daar staat het CDA niet om te springen – en het is duur. Het verlagen van de vliegtaks en overdrachtsbelasting zijn ook bespreekbaar.

In de categorie ‘ombuigen’ komen de ideologische tegenstellingen nog sterker op tafel. In het onderhandelingsspel is het verknopen van onderwerpen verleidelijk. De PvdA bezuinigt liever op de opvolger van de F-16 dan op de kinderopvang. De sociale zekerheid is bij het CDA net iets minder heilig dan bij de sociaal-democraten.

Bij alle pijnlijke kortetermijnmaatregelen komt de hoop van de ‘hervormingen’: maatregelen die de economische structuur moeten verbeteren en de overheidsfinanciën op termijn gezond houden. Morrelen aan de hypotheekrenteaftrek en een soepeler ontslagrecht lijken voor dit kabinet nog een stap te ver. De kansrijkste hervorming is verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar. Het ligt bij alle partijen nog moeilijk, maar het verdeelt de pijn eerlijk.

De bonden zien er alleen niets in. Die willen 7 miljard overheidsgeld investeren. Werkgevers hebben een andere wens: loonmatiging. Balkenende riep gisteren nog op „om samen de schouders er onder te zetten”. Dat is dus nog ver weg. Binnen de coalitie is de stilzwijgende afspraak in ieder geval duidelijk: in het openbaar nu even geen politiek gehakketak en geen wedstrijdjes tussen Balkenende en Bos. Het zal een ongekende zelfbeheersing vergen.