Vechten voor een uitkering van 75,50 dollar per week

Crisis op zijn Amerikaans: bedrijven die hun ex-werknemers bij de rechter zwart maken.

Meteen na de zitting fluistert Tiquia Bennett (24) dat ze voor het eerst in haar leven voelt wat dat is, trillen van woede.

Het gaat vandaag om haar uitkering, 70 dollar en 50 cent (omgerekend 55 euro) per week. Drie maanden geleden werd Bennett, telefoniste bij een callcenter in Rockville, Maryland, ontslagen en sindsdien ontvangt ze dat geld. Maar zojuist heeft haar ex-werkgever bij de rechter bepleit om haar ook dat inkomen af te nemen. „De schoften”, sist ze.

Het is een lot dat volgens recent onderzoek een kwart van de nieuwe werklozen in de VS treft. Snel nadat ze hun baan kwijtraken vinden ze een dagvaarding in de bus. Hun ex-werkgever vindt dat ze hun uitkering moeten inleveren: of ze op een hoorzitting kunnen verschijnen.

Daar worden ze in veel gevallen met de grond gelijk gemaakt, vertelt Peter Sabonis, die in Maryland gratis rechtsbijstand aan werklozen verleent.

Bedrijven draaien in de VS indirect op voor de kosten van uitkeringen. Maar als ze kunnen bewijzen dat medewerkers zich hebben misdragen tijdens hun werk, vervalt de uitkering. „Dus bedrijven doen er álles aan hun voormalige werknemers zwart te maken”, zegt Sabonis.

Het is de werkelijkheid van de crisis – het echte leven. Terwijl Washington de laatste weken debatteerde over het redden of creëren van banen door de economie te stimuleren – vandaag tekent president Barack Obama de wet die daarvoor het geld vrijmaakt – moeten in het land zich nu al honderdduizenden werklozen verweren tegen ex-werkgevers die uit zijn op hun laatste beetje inkomen.

En werklozen zijn er meestal niet op voorbereid, zegt Sabonis. „Voor veel mensen zijn al die regels en procedures nu eenmaal ondoorgrondelijk.”

Zo vergaat het Tiquia Bennett ook. Als haar zitting begint, leunt ze dromerig achterover. De rechter, Ed Steinbergh, is een zwijgzaam heertje, en ook de zittingszaal – een kamertje in een ambtenarencomplex – symboliseert de neutraliteit van het recht: lege muren, luxaflex, formicatafeltjes.

Zelfs als haar voormalige werkgever met een delegatie van drie dames tegenover haar plaatsneemt (één juridisch specialist, één bedrijfsvertegenwoordiger, één getuige) voelt Bennett nog geen nattigheid.

De rechter vraagt of de werkloze telefoniste ook een juridisch adviseur heeft „Neuh.” En of ze haar verdediging ook op papier heeft gezet. „Wat voor papier?”

Het begint haar pas te dagen als de drie dames in juridische volzinnen uitleggen dat Bennett een onberekenbaar en deloyaal serpent was.

Altijd laat, altijd ziek, altijd smoesjes: niet mee te werken. De ‘bewijsstukken’ vliegen over tafel, de getuige keert zich tegen Bennett, en het hoofd van de delegatie citeert de ene wettekst na de andere.

Wie haar taken verslonst zoals Tiqua Bennett dat heeft gedaan, zegt delegatieleider Gayle Turik, mag daar natuurlijk niet voor beloond worden. „Ik vraag u dit onrecht ongedaan te maken.”

Tiquia Bennett is rechtop gaan zitten. Nog steeds kijkt ze de rechter met vertrouwen aan: het is allemaal uit te leggen.

Ze vertelt dat ze zich vorig najaar beklaagde over onbetaald overwerk dat ze op het callcenter moest doen.

Het kwam neer op acht uur per week waarvoor ze geen vergoeding kreeg. Ze schreef haar collega’s een e-mail: we moeten dit niet langer accepteren. En toen werd ze dus ontslagen. „Begrijpt u?”

Tja, zegt rechter Steinbergh, dat is allemaal interessant. Maar in deze zaak gaat het niet om uw klachten over de werkgever, het gaat om de klachten van de werkgever over u, zegt hij met de logica van de gedegen bureaucraat.

„Dus uw gegevens kunnen in deze procedure geen rol spelen.” Hij zal alle relevante feiten op een rijtje zetten, vertelt hij, en over 45 dagen uitspraak doen. „Ik dank u voor uw komst.”

Bennets uitkering is nog geen kwart van haar vroegere inkomen, vertelt ze als ze na de zitting tot rust is gekomen. Bij het callcenter verdiende ze 1.500 dollar netto per maand, de uitkering is rond de driehonderd dollar.

„Daar kan je nog niet van eten”, zegt ze. Sinds haar ontslag is de alleenstaande Bennett weer ingetrokken bij haar moeder. „Zij is erg lief voor me.”

Dat haar ex-werkgever agressief procedeert om die paar honderd dollar heeft alles te maken met de manier waarop werkloosheidsuitkeringen betaald worden.

Werkgevers vergoeden via de belasting alle premies voor de uitkeringen. Naarmate een bedrijf meer mensen ontslaat die recht hebben op een uitkering, lopen de belastingschulden navenant op.

„Het idee achter het systeem is heel goed”, zegt Sarbonis. „Ondernemingen moeten extra betalen als ze mensen ontslaan.”

Maar nu bedrijven duizenden werknemers op straat zetten om te overleven – alleen vorig jaar al verloren 3,5 miljoen mensen hun baan – willen zij ervan af.

In een begin deze maand verschenen rapport becijfert Wayne Vroman (Urban Institute) dat bedrijven 26 procent van de Amerikanen met wachtgeld de uitkering proberen af te nemen. „Het systeem is te duur geworden, en mensen die niets meer hebben draaien ervoor op”, vertelt Vroman.

Er is al een nieuw bedrijfstakje uit voortgekomen: gespecialiseerde juristen die voor werkgevers regelen dat zoveel mogelijk ex-werknemers hun uitkering kwijtraken.

Zo vertelt rechter Ed Steinbergh, als hij aan het einde van de zittingsdag zijn werk toelicht, dat hij in de zaak van telefoniste Tiquia Bennett te maken had met een oude bekende: de specialiste die optrad als delegatieleidster van het callcenter, Gayle Turik, wordt door steeds meer bedrijven ingehuurd.

„Ik zie haar elke week. Zij heeft zich bijzonder goed in dit onderwerp verdiept, bedrijven laten zich graag door haar vertegenwoordigen.” (Turik kon de laatste dagen niet worden bereikt, red.)

Maar pakt het fair uit? Is het rechtvaardig dat een nietsvermoedende telefoniste als Bennett op een zitting wordt overvallen door een specialiste als Turik?

„Ik kan uiteraard niet op die zaak ingaan”, zegt rechter Steinbergh afgemeten. „Maar als u wilt zeggen dat de regels en procedures in het voordeel van de werkgever zijn, dan begrijp ik bijzonder goed wat u bedoelt.”