Oost-Congo is als een soort waterbed

Congo neemt een risico met het binnenhalen van het Rwandese leger.

De bevolking wordt daar het slachtoffer van.

Jean Claude Nshimiyimana probeert te glimlachen. „Ik ben gelukkig om na vijftien jaar eindelijk Congo te verlaten en naar mijn land Rwanda terug te keren.” Hij is een van de honderden Rwandese Hutu’s die na de vorige maand begonnen interventie van het Rwandese leger in Congo onder dwang besloten naar huis te gaan.

Nshimiyimana leeft in een regio waar de Democratische Strijdkrachten voor de Bevrijding van Rwanda (FDLR) vrij spel hebben. De FDLR bestaan uit enkele honderden gewapende Rwandese massamoordenaars. Ze voeren een terreurbewind tegen Congolese burgers.

De militaire operatie leidt nu opnieuw tot misdaden tegen de bevolking. Volgens Human Rights Watch organiseerden FDLR-strijders in Remeka een dorpsvergadering en beschuldigden de bewoners van samenwerking met het Rwandese leger. Sommigen probeerden weg te rennen. „Ik zag overal lijken. Ze werden door de FDLR gedood”, vertelde een ooggetuige.

In de Oost-Congolese provincies Noord- en Zuid-Kivu wonen Congolese stammen naast honderdduizenden Hutu’s en Tutsi’s, die zich er al meer dan honderd jaar geleden vestigden. De Hutu’s en Tutsi’s gingen de Rwandofone (zij die Kinyarwanda spreken) bevolking heten.

De inmenging van Rwanda maakte de Rwandezen gehaat in Congo. Vorige maand besloten de vijanden Rwanda en Congo vorige maand om samen elkaars tegenstanders in Oost-Congo aan te pakken. De Rwandese soldaten schakelden de jarenlang door hen gesteunde anti-Congolese rebellenbeweging van de Congolese Tutsi Laurent Nkunda uit. Het volgende doelwit is de anti-Rwandese FDLR, die samenwerkte met het Congolese leger.

De Congolese president Kabila neemt een groot politiek risico door het Rwandese leger binnen te halen. Twee keer in één jaar probeerde hij om met zijn eigen leger de rebellengroep van Nkunda te verslaan. Hij klopte eind 2008 aan bij de VN-vredesmacht in Congo om in het offensief tegen Nkunda te gaan, maar de VN stuurden niet de benodigde extra troepen. Hij vroeg militaire steun van Angola en andere zuidelijk-Afrikaanse staten en ook die weigerden. „Er restte hem geen andere keuze dan de Rwandese president Kagame om hulp te vragen”, vertelt een westerse diplomaat in Kinshasa.

Congolese politici zijn geschokt. „Het toont aan hoe wanhopig Kabila is”, zegt de onafhankelijke Congolese senator Emory Kalamba. Parlementsleden werken aan een motie van wantrouwen tegen de president. Kabila won in 2006 de verkiezingen door overweldigende steun in het oosten. Het besluit het Rwandese leger uit te nodigen kan hem daar bij de verkiezingen in 2011 veel stemmen kosten.

Kabila en Kagame namen hun besluit met een heel klein groepje vertrouwelingen, in beide landen kunnen politici slechts gissen naar hun strategische plan op de langere termijn. Ze vragen zich af hoe Rwandese soldaten in korte tijd hun doel kunnen bereiken terwijl ze bij hun vorige twee langdurige invallen er niet in slaagden de FDLR uit te roeien.

„Kabila verstrekte Kagame een visum om wanneer en hoe vaak hij maar wil zijn leger naar Congo te sturen”, zegt Michel Nourredine Kassa van een Congolese non-gouvernementele vredesgroep. „Kagame wil de FDLR verzwakken, niet uitschakelen”, stelt Arthur Kepel van de denktank International Crisis Group. Hij gebruikt de aanwezigheid van de FDLR als voorwendsel om een permanente greep op het grondstofrijke Oost-Congo te krijgen.”

De Rwandese militairen operen in kleine eenheden en gaan in het onherbergzame gebied te voet. Veel FDLR-strijders lijken westwaarts het oerwoud in te vluchten. Rwanda en Congo ontkennen geruchten over een geheime overeenkomst om hun landbouwgrond te geven en hen permanent in Congo te vestigen. Volgens anonieme bronnen binnen de VN in Goma vindt er wel geheim overleg plaats „om na deze militaire actie tot een politieke oplossing van het FDLR-probleem te komen”.

Een oud plan om Noord-Kivu op te delen in twee regio’s voor „autochtone Congolezen en voor Rwandofone inwoners” komt weer tevoorschijn. Zo’n nieuwe provincie, geleid door een Hutu-gouverneur met aan zijn zijde een Tutsi-generaal, zou Kagame een bufferzone verschaffen met plaats voor bewoners uit het zwaar overbevolkte Rwanda. Westerse diplomaten beschrijven het pact als een kans de cirkel van geweld te doorbreken. Maar Oost-Congo is als een waterbed: druk op één plaats leidt tot een eruptie op een andere plaats. Het mozaïek van tribale, zakelijke en politieke belangen is plots gewijzigd. De uitkomst van de hergroepering blijft onzeker.

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Foutjes bij foto’s

In de krant van dinsdag 17 februari stonden foutjes in twee fotobijschriften:

Bij het stuk Oost-Congo is als een soort waterbed (pagina 6 en 7) waren vier foto’s van FDLR-rebellen afgebeeld. Te zien waren drie verschillende rebellen: Eén van de drie was twee keer gefotografeerd.

Bij het artikel Eigen werknemers eerst (pagina 10) stond in het bijschrift dat Britse arbeiders werden afgebeeld. Het ging echter om Spaanse werknemers die op 11 februari demonstreerden tegen ontslag van 1.990 arbeiders.