Ook de Vlamingen kunnen kil rekenen

Zo lovend als in Nederland wordt gesproken over De Persgroep, zo kritisch is men in Vlaanderen. De Nederlandse kranten moeten zich geen illusies maken. Ook daar zal personeel verdwijnen.

In dikke winterjassen, met sjaals om en mutsen op, staan ze op de besneeuwde stoep van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg in Brussel. Een paar honderd Vlaamse journalisten protesteren begin januari tegen bezuinigingen bij de Belgische kwaliteitskranten. Ze dragen een spandoek: ‘De Morgen. Onafhankelijk bloedbad’. De tekst verwijst naar de vaste tekst op de voorpagina van de Vlaamse krant: ‘onafhankelijk dagblad’. Uitgever De Persgroep wil een kwart van de redactie van De Morgen ontslaan.

Diezelfde Persgroep wordt nu mogelijk binnengehaald als redder bij PCM Uitgevers. PCM, uitgever van kranten en boeken, moet nieuwe aandelen uitgeven ten einde zijn bankschuld te verkleinen. Het Vlaamse mediaconcern van Christian Van Thillo onderhandelt met PCM over een meerderheidsaandeel in het Nederlandse bedrijf.

Zo komen de Nederlandse kranten NRC Handelsblad, nrc.next, Trouw, de Volkskrant en het AD mogelijk in één bedrijf met de Vlaamse dagbladen De Morgen, Het Laatste Nieuws en De Tijd. Met het tijdschrift Dag Allemaal, tv-zender VTM, radiostation Q-music én de Amsterdamse krant Het Parool. Opnieuw, want tot 2003 was Het Parool eigendom van PCM. „De ironie van deze ontwikkeling is mij niet ontgaan”, zegt Frits Campagne, uitgever van Het Parool. „Wij hebben nooit één seconde spijt gehad van deze aandeelhouder. Van Thillo heeft Het Parool gered, PCM wilde de krant opheffen.” Dat die redding ten koste ging van een kwart van de redactie, was volgens Campagne onvermijdelijk.

Ook Jan Bonjer, hoofdredacteur van het AD, is positief over De Persgroep. Hij is blij als er een einde zou komen aan het gedeelde ouderschap van zijn krant; PCM en Wegener zijn nu nog samen eigenaar van het AD. Beide mediabedrijven botsen regelmatig over de koers van de ‘landelijk-regionale’ krant. Bonjer: „Er moet bij ons verder worden gereorganiseerd, maar dat doe ik liever onder de paraplu van een financieel gezonde moeder die verstand van dagbladen heeft.”

Zo lovend als in Nederland wordt gesproken over De Persgroep, zo kritisch is men in Vlaanderen. „De Nederlandse kranten moeten zich geen illusies maken”, zegt Pol Deltour, algemeen secretaris van de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ). „In de familie Van Thillo wordt even kil gerekend als bij investeringsmaatschappijen en durfinvesteerders.” De Persgroep is het gewoon om overgenomen kranten direct te reorganiseren. Het ‘kwart van Van Thillo’ lijkt daarbij leidend: net als bij Het Parool moest bij de economische krant De Tijd, na de overname in 2005, ook een kwart van de redactie weg. De Morgen moet nu mogelijk ook een kwart van de redactie ontslaan.

„Van Thillo saneert weliswaar snel”, zegt Karin Raeymaeckers, mediaprofessor aan de Universiteit Gent, „maar hij bouwt ook snel weer op. Hij doet investeringen om een titel snel op de markt terug te brengen.” De situatie bij De Morgen ligt iets anders, denkt Raeymaeckers. Zij vermoedt dat de ontslagen ook zijn bedoeld om oudere, minder flexibele werknemers weg te krijgen. „De Persgroep is een heel sterk concern. Het bedrijf heeft absoluut geen cashproblemen.”

Het is wrang, zegt Pol Deltour van de VVJ, dat De Persgroep voldoende financiën heeft om in Nederland te investeren, terwijl de eigen media in België fors moeten bezuinigen. Niet alleen bij De Morgen moeten mensen weg, maar ook bij het Franstalige dagblad Le Soir (een joint venture met uitgever Rossel) evenals bij de Vlaamse Media Maatschappij, eigenaar van onder meer het commerciële tv-station VTM en voor de helft van De Persgroep. Deltour: „Zelfs als 2009 iets minder rooskleurig is door tegenvallende advertentie-inkomsten, heeft De Persgroep nog steeds een gigantische oorlogskas.”

Zowel Deltour als Raeymaeckers denkt dat De Persgroep minder vatbaar is voor de economische crisis (dalende advertentie-inkomsten) dan andere krantenbedrijven, omdat de activiteiten van het bedrijf over diverse media zijn verspreid, bijvoorbeeld ook televisie. En adverteerders hebben in krappe tijden de voorkeur voor ‘veilige’ media als televisie.

Investeren in Nederland staat los van bezuinigen in België, vindt het management van De Persgroep. Het mediaconcern wil graag een tweede thuismarkt creëren in Nederland. Nadat men in 2003 Het Parool had gekocht, was de groep al in 2004 in de markt voor PCM Uitgevers. Dat koos toen voor de Britse investeerder Apax. De Persgroep kocht hier wel nog Radio Noordzee en vormde dat om tot het succesvolle Q-music.

Voor De Morgen dreigt dit jaar een verlies van 3 miljoen euro. De Belgische kwaliteitskrant voert de slogan ‘Onafhankelijk dagblad’, maar die zelfstandige positie is steeds meer in gevaar, zegt Georges Timmerman, redacteur van De Morgen en vakbondsafgevaardigde. De Morgen heeft geen eigen sport- en economieredactie meer. Sport komt van collega Het Laatste Nieuws, economisch nieuws van De Tijd. Ook op cultureel nieuws en eigen fotografie wordt verder bezuinigd. „Wij verwachten dat de directie zal proberen om nog verdere synergie door te drukken”, zegt Timmerman. „Dat gaat zeer ten koste van de autonomie van de dagbladen.” Daarbij speelt ook dat Van Thillo weinig op heeft met redactiestatuten, aldus Timmerman. „Wij hebben pas sinds één jaar een echt, actueel redactiestatuut. Daarover wordt heel moeilijk gedaan. Bij belangrijke besluiten wordt heel snel gewezen op de ‘vrijheid van uitgeven’.”

Mediaprofessor Karin Raeymaeckers vreest dat De Persgroep, maar ook Corelio (De Standaard) en Roularta toegaan naar een „Angelsaksisch systeem”. „Je ziet een steeds verdere rationalisering in mediabedrijven. In de VS, maar ook al in Duitsland, zijn er media die bijvoorbeeld niet langer drie redacties hebben voor drie kranten, maar één kernredactie die werkt voor verschillende titels.” Als dat gebeurt om te bezuinigen vindt zij dat een slechte ontwikkeling. „Het bedreigt het eigen karakter van de verschillende media. Het gaat steeds meer toe naar inwisselbaarheid. Ik ben pessimistisch. Kernredacties worden steeds groter en dat vind ik een treurige ontwikkeling.”

De integratie is goed te zien op internet, een medium waarin Van Thillo lange tijd weinig zag. De website van De Morgen bevat geen eigen nieuws. De internetberichten komen rechtstreeks van HLN.be, de bonte met advertenties volhangende én renderende site van Het Laatste Nieuws.

Ook op niet-redactioneel gebied gelooft De Persgroep in een sterk gecentraliseerde bedrijfsvoering, zei Christian Van Thillo vorig jaar op een uitgeverscongres in Zweden. Er is bijvoorbeeld één commerciële afdeling die advertenties verkoopt voor alle titels.

Zo’n centrale aansturing staat haaks op de richting die PCM Uitgevers de afgelopen twee jaar volgt. Bestuursvoorzitter Bert Groenewegen heeft de centrale holding teruggebracht tot enkele tientallen mensen en de verschillende kranten veel meer autonomie gegeven. De dagbladen zijn verantwoordelijk voor hun eigen resultaten geworden.

Moeten de PCM-kranten blij zijn met De Persgroep als nieuwe grootaandeelhouder? „Het kan moeilijk slechter dan wat jullie achter de rug hebben”, zegt professor Raeymaeckers, verwijzend naar de periode onder investeringsmaatschappij Apax die PCM financieel uitholde en met grote schulden achterliet.

„Ik zou tevreden zijn met de nieuwe eigenaar”, zegt Paul Daenen, hoofdredacteur Het Laatste Nieuws. „Het is hier ook niet allemaal goud wat er blinkt – wij moeten heel hard werken met minder mensen dan jullie in Nederland hebben – maar met Van Thillo heb je een uitgever die verstand heeft van kranten. Dat is anders dan de directeuren bij de andere twee grote kranten in België waar ik ook heb gewerkt, Het Nieuwsblad en Het Belang van Limburg. Daar had je directeuren die vrijwel uitsluitend keken naar de cijfers. Met Van Thillo kan je echt over kranten praten. Stoort hem iets op pagina 1 of op pagina 25, dan laat hij dan ook merken. En ik moet zeggen: vaak heeft hij gelijk.”

Profiel Christian Van Thillo (NRC Handelsblad, dec. 2008) op nrc.nl/economie