In Irak gebeurde het

Dat onze uren zestig minuten tellen, is maar één voorbeeld van alle hedendaagse zaken die wortelen in Mesopotamië, dat we nu Irak noemen. De archeologische goudmijn die het land is wordt in hoog tempo leeggeplunderd volgens Diederik Meijer (1946), universitair hoofddocent archeologie van het Nabije Oosten. Uitzondering is Iraaks Koerdistan, waar de universiteit van Leiden onlangs een groot vooronderzoek deed.

Hoe lang weten we eigenlijk al dat bijvoorbeeld het schrift en de sterrenkunde begonnen in Irak?

„Dat inzicht brak eind negentiende eeuw door. Spijkerschrift kunnen we sinds ongeveer 1850 goed lezen, en de graafactiviteit nam enorm toe toen in 1872 duidelijk werd dat de bron van het bijbelverhaal van Noach en de zondvloed in Mesopotamië lag. Het staat in het Gilgamesj-epos. Men wilde graag de Bijbel van waarheid voorzien. We weten intussen dat je er in 3400 voor Christus al een complexe maatschappij had, waar we nog steeds op voortbouwen. Ons schrift is via via afgeleid van het spijkerschrift, maar bijvoorbeeld ook adellijke wapens met leeuwen vinden hun oorsprong in Irak.”

U was vorig jaar in Iraaks Koerdistan voor een vooronderzoek.

„De ontwikkelingen gaan daar heel snel. Niet alleen stijgt de kwaliteit van de infrastructuur, maar ook van wat de mensen weten en willen. De huidige ambassadeur van Irak is een Koerd met hart voor de zaak. Ook dankzij zijn netwerk hebben we een onderzoek kunnen doen, en een plaats gevonden waar we willen gaan graven. Dan moet wel onze geldaanvraag worden toegekend.”

Wat ontdekte u verder?

„Deels was het van alles in kaart brengen. Je hebt daar overal ruïneheuvels, waarvan je zeker weet dat er iets onder zit. Daar hebben we ons toe beperkt. Ik was er onder anderen met de assyrioloog prof. Van Soldt, die spijkerschriftteksten meteen kan lezen. We vonden bij het plaatsje Satu Qala, aan een zijtak van de Tigris, een tekst uit het paleis van een lokaal koninkje. En we weten waar zijn paleis is. Het dateert van ongeveer 1200 voor Christus. Hij was een subkoninkje in een groter gebied. Ik zou graag van alles uitpluizen, bijvoorbeeld de omgang tussen grote en kleinere plaatsen. Stedenvorming is een van mijn specialisaties. De urbanisatie begint in Irak al rond 5000 voor Christus. We mogen overigens alleen monsters van de opgravingen meenemen.”

U moest alsnog in dienst om naar Irak te kunnen.

„Dat ging om Zuid-Irak, maar ik was net klaar met mijn training toen de Nederlandse militairen er weggingen. Toen ging het niet door. En nu, echt as we speak, roven gewapende bendes daar alle archeologische plaatsen leeg. Als er een legerhelikopter overkomt zie je ze uiteenstuiven, en daarna komen ze gewoon terug. Dat is nog veel erger dan de diefstal uit de musea bij de Amerikaanse inval in 2003.”

Liesbeth Koenen

Donderdag spreekt Diederik Meijer over Survey in Iraqi Kurdistan, 15.00 uur, Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden.