De voetbalsupporter wordt steeds assertiever

Grote clubs communiceren volgens sporthoogleraar Van Bottenburg niet voldoende met hun fans. „De invloed van supporters en spelers op het clubbeleid is sterk toegenomen.”

Een dag na de 2-0 nederlaag tegen Ajax drinkt Feyenoord-fan Peter Toller zijn biertje in café ’t Haantje. Hij pakt de krant erbij. ‘Ajax spaart Feyenoord’ kopt het Algemeen Dagblad. „Gek word ik ervan. Ik heb er niet van geslapen, wat een bak ellende.”

’t Haantje ligt op een steenworp afstand van de Kuip. Het Happel-café – onder die naam staat de kroeg bekend bij Feyenoordfans. De legendarische trainer uit Oostenrijk legde er regelmatig een kaartje. Ook de nieuwe trainer van Feyenoord, Mario Been, nu nog trainer bij NEC, is een regelmatige bezoeker. „Mario zet iedere week een kaarsje neer bij de foto van Happel”, vertelt bedrijfsleider John de Keijzer. „Sinds hij dat doet gaat het goed met NEC.”

Been wordt op 1 juli de opvolger van de ontslagen trainer Gertjan Verbeek en hij wordt bijgestaan door Leo Beenhakker, de huidige bondscoach van Polen. „Ik heb veel vertrouwen in Mario en Leo”, zegt Peter Toller. „Ik kan niet wachten. Er moet een einde komen aan deze martelgang. De twaalfde plaats, 33 doelpunten voor, 33 tegen – zo slecht zijn we nog nooit geweest. En ik loop al wat jaartjes mee.”

Hij schuift de mouw van zijn zwarte sweater omhoog en laat een tatoeage van John de Wolf zien op zijn bovenarm. „Die heb ik in 1993 laten zetten toen we landskampioen werden. Een moordvent die John, altijd maar knokken. Dat mis ik bij deze ploeg.” Peter Toller was één van de Feyenoordfans die vorige maand langs het trainingsveld stond om de spelers uit te foeteren. „Ik leg tweehonderd euro neer voor een seizoenskaart. Dan mag ik toch wel verwachten dat ze ervoor knokken.”

Feyenoord is niet de enige club met assertieve supporters. Ajax-fans verstoorden anderhalve week geleden de training uit onvrede over de prestaties van het eerste elftal in de laatste weken. Tegenvallende prestaties – en mokkende fans – leidden vorige maand bij PSV tot het opstappen van trainer Huub Stevens.

„De invloed van supporters en spelers op het beleid van de club is sterk toegenomen ten koste van directie en toezichthouders”, signaleert Maarten van Bottenburg, hoogleraar sportontwikkeling aan de Universiteit Utrecht. „Supporters hebben macht gekregen, ze weten zich via internet snel te organiseren en bespelen handig de media. Clubs hebben die macht uit hun handen laten glijden en hebben er geen antwoord op.”

Ook de invloed van spelers is volgens de sportsocioloog toegenomen. „Vroeger kreeg een speler een contract voorgelegd en was het slikken of stikken. Nu geldt dat, ligt gechargeerd, voor de club.” Van Bottenburg vindt dat de clubs „niet voldoende communiceren” met hun fans en dat geldt met name voor Ajax, Feyenoord en PSV. Deze drie potentiële topclubs creëren bij hun supporters te hoog gespannen verwachtingen. In hun beleidsplannen staat dat ze continue moeten behoren tot de top van het Nederlands voetbal èn de top van het clubvoetbal in Europa. Van Bottenburg: „Die ambities kunnen niet worden waargemaakt en dat creëert frustratie en ontevredenheid. Iedere keer wanneer er weer een speler met een helikopter in de Kuip wordt afgeleverd denkt het Legioen ‘ha, we worden kampioen’. Dat wordt ze ook beloofd, maar ze komen bedrogen uit.”

De gevolgen van de assertieve supporter zijn ook dat de clubs hun trainingsveld gaan verplaatsen en kiezen voor besloten trainingen, zo verwacht Van Bottenburg. Hoe groter de druk op een voetbalploeg, hoe meer technische staf en spelers rust willen. Veel Engelse, Spaanse en Italiaanse topclubs trainen buiten het zicht van de fans. In Nederland kiest trainer Louis van Gaal er steeds vaker voor om de AZ-spelers ‘besloten’ te laten trainen. Weg van fans en camera’s, want camera’s kunnen een ontwrichtende uitwerking hebben op het team-gevoel. Zo had PSV-trainer Huub Stevens bij een training een aanvaring met middenvelder Edison Méndez. Tot in details werd het conflict door de aanwezige tv-camera’s geregisseerd en leverde het gespreksstof op voor de voetbaltalkshows.

De assertieve supporter blijft niet beperkt tot de topclubs. Voorzitter Servé Kuijer van Roda JC stapte onlangs op wegens aanhoudende bedreigingen aan zijn adres en dat van zijn gezin. Roda-supporters namen het de voorzitter kwalijk dat hij liet onderzoeken of samenwerking met Fortuna Sittard nodig is om topvoetbal in Zuid-Limburg te behouden.

Roda JC heeft een traditie op dit terrein. In 2002 sprak bestuurder en geldschieter Nol Hendriks met fans over een mogelijke fusie met Fortuna Sittard. Hendriks was goed voorbereid: onder zijn pak droeg hij een kogelwerend vest.

„De hardcorefans ontlenen hun identiteit aan hun club”, legt Van Bottenburg uit. „Wanneer ze fuseren of niet presteren wordt hun identiteit op de proef gesteld. En sommige fans kunnen daar niet mee omgaan.”