Chávez tot in oneindige

De Venezolanen hebben besloten dat Hugo Chávez oneindig herkiesbaar is.

Volgens de oppositie is dit de opmaat naar een dictatuur.

De Venezolaanse president Hugo Chávez kan zich over drie jaar opnieuw kandidaat stellen. Chávez’ termijn loopt in 2012 af, maar zondag stemde ruim 54 procent van de kiezers voor de grondwetswijziging die het oneindig herkiesbaar stellen van de president toestaat.

Chávez is nu tien jaar aan het bewind. Als hij in 2012 wordt herkozen, kan hij blijven zitten tot 2019. Wellicht wil hij daarna ook aanblijven, net als zijn grote voorbeeld Fidel Castro, de ex-president van Cuba die bijna een halve eeuw het socialistische eiland regeerde.

Ondanks de winst wacht Chávez geen makkelijke tijd. Nu de olieprijzen zijn gezakt van boven de 140 dollar per vat vorig jaar tot 40 dollar nu , zijn de inkomsten van de olie-exporterende natie flink geslonken. Om zijn sociale projecten op het gebied van onder meer educatie en gezondheidszorg verder uit te voeren, heeft Chávez geld nodig en dat zal straks beduidend minder voorhanden zijn.

Meer dan zes miljoen Venezolanen gaven via een referendum hun ja-woord aan het amendement. Een eerdere poging in 2007 om de wijziging erdoor te krijgen, mislukte. Chávez zegt dat hij langer aan de macht wil blijven omdat hij meer tijd nodig heeft voor zijn socialistische revolutie in het land. De oppositie in Venezuela vreest dat er nu te veel macht bij de president komt.

Duizenden aanhangers van Chávez verzamelden zich zondagavond bij het presidentiële paleis Miraflores in Caracas om de overwinning te vieren. Op het balkon van het paleis sprak de president de menigte toe en zong het volkslied. De uitslag, zei een euforische Chávez, „zet de poort wijd open naar de toekomst”.

Chávez-aanhanger Oswaldo Prado, vindt de overwinning van Chávez verdiend. De president is volgens hem de enige politicus in Venezuela met een plan en de enige die iets aan de armoede van de bevolking wil doen. „Zolang de oppositie niet met een goed alternatief komt, blijft Chávez de man. De mensen vertrouwen hem”, vertelt Prado.

Voor de oppositie is het verlies van het referendum een hard gelag en wellicht een voorbode van wat haar te wachten staat. Chávez was er zo op gebrand dit referendum te winnen, dat hij ongegeneerd het volledige staatsapparaat inschakelde voor de ja-campagne – volledig in strijd met de kiesregels. Niemand, inclusief de op papier onafhankelijke nationale kiescommissie, durfde de president op de vingers te tikken.

Omar Barboza, leider van de sociaal-democratische oppositiepartij, Un Nuevo Tiempo, omschreef de winst van ‘ja’ dan ook als de opmaat naar een „dictatuur”. De rechtelijke macht, de nationale kiescommissie, het vervolgen van politieke tegenstanders, de president heeft er volgens hem allemaal invloed op.

„Het is een ongelijke en oneerlijke campagne geweest”, zegt Francine Jácome, directeur van het Venezolaanse Instituut voor Sociale en Politieke Studies in Caracas. De wijze waarop de president en zijn partij hebben geopereerd, met gebruik van overheidsgeld en staatstelevisie, voorspelt volgens haar weinig goeds. „Het doelt heiligt alle middelen. De interesse om de democratische schijn op te houden kan straks afnemen. Je krijgt toch het gevoel dat het Chávez er vooral om gaat aan de macht te blijven.”

Hoewel de eerstvolgende presidentsverkiezingen pas in 2012 zijn, kan Jácome wel bedenken hoe de president daar op zal anticiperen. Zij verwijst naar de regionale verkiezingen van afgelopen november. „In de aanloop van die verkiezingen is een aantal belangrijke, en ook charismatische, leiders van de oppositie, onverwacht kaltgestellt doordat er ineens gerechtelijke onderzoeken tegen hen liepen. Zij kunnen zich de komende jaren niet meer kandidaat stellen voor een politieke functie. Zo kun je potentiële tegenstanders makkelijk op een zijspoor zetten.”

Volgend jaar zijn er eerst nog parlementsverkiezingen. De laatste keer werden die geboycot door de oppositie, waardoor de Chavistas de absolute meerderheid in het parlement konden opeisen. Die fout zal de oppositie nu niet maken. Maar het probleem is wel dat de oppositie verdeeld is en geen leider heeft, zegt Jaçome. „Bij de regionale verkiezingen had zij meer winst kunnen boeken in sommige regio’s als zij het eens was geworden over kandidaten. In plaats daarvan kwam het voor dat twee kandidaten van de oppositie het opnamen tegen eentje van de socialistische eenheidspartij PSUV van Chávez.”

Chávez’ grootste uitdaging schuilt daarom vooral in de verslechterde economie en de sterk gedaalde olieprijzen. Jácome: „Die kunnen tot sociale onrust leiden. We hebben hier wel politieke repressie gehad, maar nog geen nog sociale repressie. Mogelijk gaat die wel plaatshebben, als de economie verder instort. De prijzen zijn al enorm gestegen, veel producten zijn amper te krijgen. Hoelang pikken mensen dat? Hoe zal de regering reageren op eventuele onrust?”