Venezuela geeft Chávez kans om na 2012 door te regeren

Venezuela heeft besloten dat de president zich oneindig herkiesbaar kan stellen. Hugo Chávez kan nu ook na 2012 aanblijven, als hij tenminste de verkiezingen blijft winnen.

President Hugo Chávez, wiens termijn in 2012 afloopt, kan zich over drie jaar alsnog opnieuw kandidaat stellen. Ruim 54 procent van de Venezolaanse kiezers stemde gisteren voor de grondwetswijziging die het oneindig herkiesbaar stellen van de president toestaat.

Meer dan zes miljoen Venezolanen gaven via een referendum hun ja-woord aan het door hun president nagestreefde amendement. Een eerdere poging in 2007 om de wijziging er doorheen te krijgen, mislukte. Chávez zegt langer aan de macht te willen blijven, omdat hij meer tijd nodig heeft om zijn socialistische revolutie in het land ten uitvoer te brengen. De oppositie daarentegen vreest dat er nu te veel macht bij de president komt.

Chávez is nu tien jaar aan het bewind. Als hij wordt herkozen in 2012, kan hij blijven zitten tot 2019 – in totaal twintig jaar. Wellicht wil hij daarna ook nog aanblijven, net als zijn grote voorbeeld Fidel Castro, de ex-president van Cuba die bijna een halve eeuw het socialistische eiland regeerde.

Duizenden Chávez-aanhangers verzamelden zich gisteravond bij het presidentiële paleis Miraflores in Caracas om de overwinning te vieren. Toeterende auto’s reden urenlang door de straten. Aanhoudend knalde er vuurwerk de lucht in. Op het balkon van het paleis sprak de president de menigte, die door het dolle heen was, toe en zong het volkslied. De uitslag, zei een euforische Chávez, „zet de poort wijd open naar de toekomst”.

Maar ondanks de winst wacht ook Chávez geen makkelijke tijd. Nu de olieprijzen van boven de 140 dollar per vat van vorig jaar zijn gezakt naar 40 dollar, zijn de inkomsten van de olie-exporterende natie flink geslonken. Om zijn sociale projecten op het gebied van onder meer educatie en gezondheidszorg verder uit te voeren, heeft hij echter wel geld nodig en dat zal straks beduidend minder voorhanden zijn.

Aanhangers van Chávez, zoals Oswaldo Prado, vonden de overwinning niettemin verdiend. De president is volgens hem de enige politicus in Venezuela met een plan en de enige die iets aan de armoede wil doen. „Zolang de oppositie niet met een goed alternatief komt, blijft Chávez de man.”

Vervolg Venezuela: pagina 4

Ondanks winst, uitdagingen op economisch vlak

„De mensen vertrouwen hem”, vertelt Prado, die zich gisteravond op straat voegde bij de feestende supporters van Chávez.

Voor de oppositie is het verlies van het referendum een hard gelag en wellicht een voorbode van wat haar te wachten staat. Chávez was er zo gebrand op dit plebisciet te winnen, dat hij ongegeneerd het volledige staatsapparaat inschakelde voor de ja-campagne – volledig in strijd met de kiesregels. Maar niemand, inclusief de op papier onafhankelijke nationale kiescommissie, die de president op de vingers durfde te tikken.

Omar Barboza, leider van de sociaal-democratische oppositiepartij, Un Nuevo Tiempo, omschreef de winst van ‘ja’ dan ook als de opmaat naar een „dictatuur”. De rechtelijke macht, de nationale kiescommissie, het vervolgen van politieke tegenstanders, de president heeft er volgens hem allemaal invloed op.

„Het is een ongelijke en oneerlijke campagne geweest”, zegt Francine Jácome, directeur van het Venezolaanse Instituut voor Sociale en Politieke Studies in Caracas. De wijze waarop de president en zijn partij hebben geopereerd, met gebruik van overheidsgeld en staatstelevisie, voorspelt volgens haar weinig goeds. Jácome: „Het doelt heiligt alle middelen. De interesse om de democratische schijn op te houden kan straks mogelijk afnemen. Je krijgt toch het gevoel dat het Chávez er vooral om gaat aan de macht te blijven.”

Hoewel de eerstvolgende presidentsverkiezingen pas in 2012 zijn, kan Jácome zich wel inbeelden hoe de president daar op zal anticiperen. Zij verwijst naar de regionale verkiezingen van november. „In de aanloop van die verkiezingen is een aantal belangrijke, en ook charismatische, leiders van de oppositie, onverwacht kaltgestellt omdat er ineens gerechtelijke onderzoeken tegen hen liepen. Die kunnen zich de komende jaren niet meer kandidaat stellen voor een politieke functie. Zo kan je potentiële tegenstanders makkelijk op een zijspoor zetten.”

Volgend jaar zijn er eerst nog parlementsverkiezingen. De laatste keer werden die geboycot door de oppositie, waardoor de chavistas de absolute meerderheid in het parlement konden opeisen. Die fout zal de oppositie nu niet maken. Maar het probleem is wel dat de oppositie verdeeld is, geen leider heeft. „Bij de regionale verkiezingen had zij meer winst kunnen boeken in sommige regio’s als zij het eens was geworden over kandidaten. In plaats daarvan kwam het voor dat twee kandidaten van de oppositie het opnamen tegen eentje van de socialistische eenheidspartij PSUV van Chávez.”

Chávez’ grootste uitdaging schuilt daarom vooral in de verslechterde economie en de sterk gedaalde olieprijzen. Jácome: „Die kunnen tot sociale onrust leiden. We hebben hier tot nu toe wel politieke repressie gehad, maar nog geen nog sociale repressie. Mogelijk gaat dat wel plaatshebben, als de economie verder instort. De prijzen in de winkels zijn al enorm gestegen, veel producten zijn amper te krijgen. Hoe lang pikken mensen dat? Hoe zal de regering reageren op eventuele onrust?”

Fotoserie over het referendum: nrc.nl/buitenland