Terug bij ons

Iedereen die China langer volgt zegt het: Chinezen zijn slimmer geworden in de aanbevelingen voor hun land. Zo ook in het verbloemen van zijn feilen. Op doorreis in het Chinese achterland, ter voorbereiding van een film over het milieu, merk ik dat meer dan eens. Op het oog gaat het goed met het Chinese milieubewustzijn. Ondanks de berichten over vuile lucht, hoge kankerpercentages en massale vissterfte oogt het land niet bijzonder vervuild. De straten zijn netjes aangeveegd, overal hangen banieren die oproepen tot verantwoord burgerschap, en hotelgasten worden systematisch gemaand spilzucht te vermijden. Er is duidelijk wat veranderd in China in het afgelopen decennium.

Opmerkelijk genoeg is dat vooral te danken aan de nieuwe kracht van de Chinese journalistiek. De onderzoeksvariant van het vak heeft nog nooit zoveel belangstelling genoten. De candid camera is geliefd en ontmaskering het streven. De tandeloze centrale overheid maakt er dankbaar gebruik van. De fotograaf die de vinger op de stinkende uitlaat van een onderneming weet te leggen, kan eigenhandig een complete sluiting afdwingen. Als er door die openheid genoeg mensen op de been komen, kunnen de corrupte lokale overheden er niet langer omheen.

Maar die nieuwe vrijheid van de pers heeft ook een averechts effect; meer dan ooit tevoren zijn vervuilers en de overheden die afhankelijk van hen zijn, in staat de kritische blik van overijverige journalisten te omzeilen. Zo weet de geëxplodeerde Chinese milieubeweging te vertellen dat het aantal nachtelijke lozingen van afvalstoffen hand over hand toeneemt. Onderzoeksjournalist Lu Guang is aan de Chinese oostkust een pijpleiding op het spoor gekomen die zwaar vervuild water honderd kilometer (!) verderop in zee dumpt.

De strijd tussen notoire vervuilers en de Chinese media kent geen grenzen. De marges voor winstgevend opereren zijn zó klein geworden, dat fabrieken er alles voor over hebben om dure milieumaatregelen te voorkomen. Onder de moordende druk van prijzen, met name door westerse afnemers afgedwongen, rest die bedrijven geen keuze, zo heet het.

Zijn we toch weer terug bij ons.