Namenlijst Marokko discrimineert Berbers

Op de Marokkaanse lijst van toegelaten namen ontbreken vooral namen van Berberse afkomst.

Daar moet snel een einde aan komen, meent Mohammed Benzakour

Aanstaande ouders in de regio Basilicata (Zuid-Italië) kunnen op comfortabele wijze 1.500 euro rijker worden. Daarvoor hoeven ze slechts hun boreling ‘Benito’ of ‘Rachele’ te noemen, als eerbetoon aan de grote Mussolini of diens wederhelft.

Berbers hebben minder mazzel. Als zij ook willen teruggrijpen op een glorieus tijdperk, door hun kind te vernoemen naar een legendarische Berberkoning (Chichong, Syphax, Juba) dan kóst het ze geld: het kind riskeert erfrechtverlies en bij de Marokkaanse (douane)autoriteiten zullen kind en ouder weinig vriendelijkheid ontmoeten en veel steekpenningen moeten betalen.

Dezelfde complicaties zullen ook optreden als een vollemaan-kindeke met de prachtnaam ‘Ayour’ (maan) wordt getooid – omdat Ayour in het Arabisch zou verwijzen naar de pielemuis.

Onlangs stuurde de Marokkaanse regering in Rabat alle ambassades en consulaten in het buitenland een lijst met verboden namen: een lijst die zich baseert op Wet 99-37, volgens welke voornamen ‘Marokkaans’ moeten zijn. Opmerkelijk is dat deze ‘zwarte lijst’ hoofdzakelijk Berbernamen bevat.

De beknotting van de nomenclatuur leidde onder de Berberbevolking, hier en in het buitenland, tot grote consternatie. De kwestie is delicaat en de lontjes zijn kort, zeker gegeven het feit dat veruit de meeste Marokkanen (ook de migranten) van Berberorigine zijn. Mensenrechtenorganisaties zien hierin opnieuw het bewijs dat Berbers worden gediscrimineerd. „De zoveelste vorm van culturele repressie!”, riep activiste Rabeia al-Zuheiri. Polisario-activisten organiseren protestbijeenkomsten, en zelfs ons Friesland meende een ludieke duit in het zakje te doen. Eenentwintig Friese vrouwen met de voornaam ‘Berber’ schreven een brief aan Rabat.

Toch is enige klaarheid geboden. Allereerst, het beklag in radicale kringen dat Berbernamen standaard uit den boze zijn, is opportune onzin. Typische Berbernamen zoals Fatouch, Mimount, Traytmas, Hadda en Haddou prijken nog altijd fier op de namenlijst. Het verbod betreft slechts een stuk of dertien Berbernamen. Stuk voor stuk denominaties die verwijzen naar Berberheersers uit het pre-islamitische tijdperk, naar bepaalde oude Berbergebieden en namen met een in het Arabisch obscene betekenis.

Op deze wijze wil Marokko de identiteit van haar onderdanen – dus ook die in Nederland wonen – waarborgen. „Wij verbieden deze Berbernamen omdat zij in tegenspraak zijn met de Marokkaanse identiteit en omdat ze de deur openen voor verspreiding van betekenisloze namen”, zo liet Idris Bajdi, topambtenaar Binnenlandse Zaken van Marokko, onlangs tegenover dagblad Trouw en de nieuwszender Al-Arabiya weten.

Een redelijk ogende verklaring, maar nader beschouwd toch een die rammelt.

Allereerst is het onkies om te bepalen dat belangrijke historische figuren (onder wie legerleidster Kahina) die deel uitmaakten van het oorspronkelijke volk dat woonachtig was in het gebied dat nu Marokko heet, de Berbers dus, uitgesloten zijn van ‘de’ Marokkaanse identiteit – wat dat ook moge zijn. Blijkbaar begint de geschiedenis en identiteit van Marokko pas met de komst van de Arabieren en hun Koran in de zevende eeuw. Dat betekent dat drie millennia Berbergeschiedenis (in Egypte zijn hiërogliefen op graftombes gevonden die wijzen op een Berbercultuur rond 2400 v. Christus) linea recta naar de prullenbak mag. Elke nieuwsgierige toerist weet dat Marokko méér is dan Allah en Mohammed. Marokko kende en kent ook heidendom, jodendom, een zonnecultus en animisme – wie dit alles moedwillig uitwist, pleegt geschiedvervalsing.

Curieuzer wordt het wanneer blijkt dat de namenlijst wel ruimte biedt aan Mexicaanse en Turkse namen (afkomstig uit tv-soaps) – kennelijk mag die Marokkaanse identiteit van alles omvatten, behalve zijn bron: Berber.

Trouwens, was er niet onlangs een ‘Raad voor de Marokkaanse Gemeenschap in het Buitenland’ opgericht, juist ook om te adviseren over namenlijsten? Dat Marokko dit advies niet eens afwacht, onderstreept opnieuw de marionettenstatus van deze raad.

Wat de naam ‘Ayour’ betreft is er sprake van een lollige maar veelzeggende articulatieverwarring. Op papier mogen ze gelijkenis vertonen, maar uit de mond van een Berber klinkt ‘Ayour’ (maan) toch echt heel anders dan het ‘Ayur’ (pielemuis) uit de mond van een Arabier – opnieuw een gênant teken dat Rabat zich matig interesseert voor de Berber en diens taal en cultuur.

Het verbod op vroegere gebiedsnamen lijkt op het oog zo gek nog niet. Het van de lijst geschrapte ‘Noumidia’ bijvoorbeeld refereert aan het Noord-Afrika van drie eeuwen voor Christus (onder heerschappij van Numidiërs, de voorlopers van Berbers). Welke zotte Hollander noemt zijn baby ‘Bataafse Republiek’? Toch is er één groot verschil: een zotte Hollander mag dat, een zotte Berber niet.

Dat Marokko zelf aan culturele vrijheidsbeknotting doet is natuurlijk al erg genoeg. Maar men kan stellen: ’s lands wijs, ’s lands eer; dat moet Marokko zelf weten. Onbegrijpelijk wordt het echter als blijkt dat óók Nederlandse ambtenaren deze namenlijsten braaf volgen. Publieksdiensten van diverse Randstadgemeenten hanteren namelijk eenzelfde lijst wanneer hier geboren Marokkaanse kinderen worden geregistreerd bij het bevolkingsregister. De koningsgezinde burgermeester Aboutaleb liet via het Algemeen Dagblad sussend weten dat de kwestie op een ‘misverstand’ berust en dat de lijst slechts dient als richtsnoer voor de ‘juiste spelling’. Nu ken ik toevallig Berberouders die uitstekend kunnen spellen maar op consulaten toch forse hinder ondervinden wanneer zij een Berbernaam kiezen.

Wat staat de Berbers te doen? Ik zou zeggen, Berbers aller steden, verenigt u. Verzamelt u zich bij de Marokkaanse ambassade aan de Oranjestraat 9 te Den Haag. Niet met een petitie of megafoon, maar moderner: met een buslading handgeweven Berberschoenen. Bekogel het pand en scandeer: ‘Wel of niet koningsgezind, Ayour heet voortaan ieder Berberkind!’

Ik voorspel dat de ‘zwarte lijst’ acuut wordt geannuleerd. Een miljoen of meer onwettige Europese onderdanen betekent immers een forse aderlating aan deviezen voor Marokko.

Als de kassa niet meer rinkelt, kent de Arabier God noch gebod.

Mohammed Benzakour, schrijver en columnist.