Klassieke muziek, toch leuk voor tieners en kleuters

Het aanbod van muzikale jeugdvoorstellingen is groter dan ooit. Een rondgang in de muziekvakantieweek.„Het is een nieuw genre.”

De meisjes zijn het eenvoudigst te bereiken, maar verzin maar eens iets stoers voor de jongens. In de jeugdopera Kwali Kuna van Xynix Opera vindt componist Chiel Meijering de oplossing in stevige rock- en reggaemuziek. Het gaat er op zaterdagmiddag probleemloos in bij het jonge publiek van Jeugdtheater De Krakeling in Amsterdam. Zodra de band zwijgt en opeens een spinet wordt bespeeld door een op een eiland aangespoelde keizer, klinkt gelach én verwondering: rock-barok voor alle leeftijden.

Tijdens de voorjaarsvakantie met de kinderen naar een klassiekemuziekvoorstelling? De grootste moeilijkheid is te kiezen uit het enorme aanbod. Het lijkt of elk orkest en ensemble een jeugdvoorstelling heeft geprogrammeerd. Een greep: De Tijdwacht van Productiehuis Jeugdconcerten en de Holland Baroque Society, Frank Groothofs Vincent van Gogh, een leven in schilderijen, en Koninklijk Vuurwerk van het Koninklijk Concertgebouworkest en jongerenvereniging Entrée. De Rotterdamse Doelen vult de hele vakantie met de Kindermuziekweek: onder andere workshops en uitverkochte concerten van het Rotterdams Philharmonisch Orkest.

Zoveel aanbod was tien jaar geleden ondenkbaar. Anneke Hogenstijn, directeur programmering van het Amsterdamse Concertgebouw en los daarvan ook artistiek leider van Productiehuis Jeugdconcerten, herinnert zich hoe ze in 1996 bij het Concertgebouw kwam. „Per jaar drie kinderconcerten, die bovendien bestonden uit zuiver muzikale stukken waarbij de kinderen voortdurend omgekeerd op hun stoel zaten.”

Frank Groothof: „Toen ik achttien jaar geleden begon was ik de enige die opera voor kinderen maakte. Nu is het veel moeilijker voorstellingen te verkopen door de grote en hoogstaande concurrentie. Ik ben teruggegaan van 140 naar 80 voorstellingen per jaar. Schouwburgdirecteuren kunnen zoveel aanbod niet meer kwijt.”

Hogenstijns Productiehuis groeide uit naar elf verschillende voorstellingen en ruim honderd concerten in 2008, met premières in het Concertgebouw en tournees door het hele land. Maar van concurrentie van andere muziekgezelschappen is volgens Hogenstijn nauwelijks sprake, integendeel.

„Nog te veel kinderconcerten zijn gewoon niet goed genoeg. Het is een heel nieuw genre waarbij nog veel valt te ontdekken. Er zijn oneindig veel vormen om muziek in een verhaal te verwerken. Maar theatermakers zijn geneigd het helemaal naar de theatrale kant te trekken, musici maken er juist te weinig theater van. Recensies krijgen we nauwelijks, omdat een krant niet weet of ze een muziek- of jeugdtheaterrecensent naar onze voorstelling moeten sturen.”

Over gebrek aan aandacht had Holland Symfonia afgelopen maand niet te klagen, de familievoorstelling Ali B en de 80 muzikanten haalde zelfs De wereld draait door. „Ali B trekt altijd de aandacht en bovendien lag de combinatie met symfonieorkest niet voor de hand”, zegt coördinator Joris Nassenstein. Dankzij de rapper trok Holland Symfonia in dertien concerten een breed publiek, van jonge gezinnen tot tienerfans.

Kreeg men ook nog iets van de klassieke muziek mee? „Je moet trucs gebruiken om te voorkomen dat het orkest naar de achtergrond verdwijnt. Zo is het heel belangrijk om het verhaal te laten doorlopen in de muziek, in plaats van een serie pauzemuziekjes in te lassen die het verloop alleen maar ophouden. Uiteindelijk bestond driekwart van de voorstelling uit klassieke muziek.” En dan vooral ter vermaak: „Het gaat in eerste instantie om het plezier van een concertbezoek, net als bij volwassen concerten. Je moet die kinderen niet van alles gaan zitten leren.”

Toch spreekt uit de explosieve groei aan jeugdconcerten een grotere urgentie dan slechts de behoefte kinderen een leuke middag te bezorgen, hoe belangrijk dat voor de ontwikkeling van een kind ook is. Joke Hoolboom, artistiek leider van het in jeugdopera’s gespecialiseerde Xynix Opera: „De klassieke muziek zit in het slop, en dat is een heel andere situatie dan dertig jaar geleden.”

Een veranderende samenstelling van de bevolking en gebrekkig muziekonderwijs op openbare scholen zijn de twee meest genoemde argumenten voor een zorgelijk toekomstperspectief. In reactie hierop heeft naast de openbare jeugdvoorstelling ook de muziekeducatie een hoge vlucht genomen. Schoolkinderen worden actief betrokken bij voorstellingen van orkesten en ensembles, inclusief lespakketten en musici in de klas. Alleen al de educatieve afdeling van het Concertgebouw bereikt ruim 30.000 kinderen per jaar. Grootste winst: het bereiken van een publiek dat uit zichzelf nooit naar een klassieke voorstelling zou gaan.

„Het argument dat men klassieke muziek nu eenmaal op latere leeftijd waardeert, gaat niet langer op. Er zijn nu hele volksstammen die het blijvend zal ontgaan. Muziekgezelschappen moeten harder rennen om draagvlak te behouden”, aldus Andries Mulder. Hij is directeur van het Amsterdams Fonds voor de Kunst, dat onder meer aanvragen behandelt voor een toenemend aantal muzikale educatieprojecten. Hij signaleert een verschuivende marktsituatie: „Een orkestbaan is voor de meeste afgestudeerde musici uitgesloten, terwijl in de jeugdsector juist steeds meer werk te vinden is.”

Staatssecretaris Rick van der Ploeg (Cultuur) maakte ooit van muziekeducatie een maatschappelijke prioriteit, toch ontbreekt het nog altijd aan voldoende structurele subsidie. Hogenstijn: „Jeugdtheater kreeg in de vorige Cultuurnota 5 miljoen per jaar, jeugdmuziek nauwelijks eentiende daarvan.” Joost Westerveld van Amsterdam Sinfonietta: „De vraag van scholen én concertzalen naar onze voorstelling KleuterSinfonietta is nauwelijks bij te houden. Toch is de aanvraag voor structurele projectsubsidie bij zowel gemeente als overheid afgewezen. Dan ben je aangewezen op fondsen die het kleuterconcert graag een paar jaar financieren maar terugdeinzen voor structurele steun. Zo krijg je nooit een goede continuïteit.”

Kindermuziekweek 21/2-1/3, www.dedoelen.nl; De Tijdwacht t/m 8/3, www.jeugdconcerten.nl; Kwali Kuna t/m 19/4, www.xynixopera.nl; Koninklijk vuurwerk 1/3, www.concertgebouworkest.nl