Van Goghs wereld blijft in IMAX van verf

Vincent van Gogh is de eerste schilder over wie een IMAX-film is gemaakt. Geen razende lawines dus, maar korenvelden en kwaststreken.

Korenveld bij Auvers in de IMAX-film

De eeuwige vraag die het werk van een schilder als Vincent van Gogh oproept, is: vinden wij hem een goede schilder omdat hij zo’n goede schilder is, of vinden wij hem een goede schilder omdat hij zo’n goede schilder wordt gevonden?

De vraag is dankzij het feit dat het werk van Van Gogh tot de canon van goede schilderkunst behoort eigenlijk niet meer te beantwoorden, want om te weten te komen wat goede schilderkunst is, wordt kinderen geleerd naar Van Gogh te kijken: ‘Zo hoort het.’ Vergelijk het met spelling: wie eenmaal aanvaard heeft dat ‘eigenlijk’ goed is, zal ‘eichenlijk’ altijd raar blijven vinden.

Af en toe is er wel de illusie dat je helemaal zelf ontdekt wat een goede schilder Van Gogh is; als je toevallig een reproductie van zijn werk ziet; als je onvoorbereid op een schilderij stuit in een klein museum; en als je zijn verfstreken ziet op het grote doek van een IMAX-bioscoop.

Van Gogh is de eerste schilder over wie zo’n grootbeeldfilm gemaakt is. Meestal gaan IMAX-films over de spectaculaire kanten van de natuur. In een voorfilmpje kwam er een lawine op ons af razen.

Vincent van Gogh – Een kleurrijk portret is een documentaire van vijftig minuten die op allerlei manieren probeert Van Goghs plaats in de canon te verankeren. De film is niet historisch van opzet, maar gebruikt de chronologie wel om duidelijk te maken hoe Van Goghs eigen ‘eichenlijk’ een ‘eigenlijk’ heeft kunnen worden.

De film begint met de veiling van een portret van dokter Cachet, dat in 1990 82,5 miljoen dollar opbracht. Daarna ontmoeten we een actrice die een conservator speelt die in het Van Gogh Museum diens brieven onderzoekt (wat dat onderzoek inhoudt, blijft ongewis), en de regisseur van de film, Peter Knapp, die we bezig zien opnames te maken van de Franse plekken waar Van Gogh heeft gewoond en gewerkt.

De schilder zelf spreekt over zijn graf heen tot ons middels een voice-over, in het Nederlands gelukkig ingesproken door acteur Jeroen Krabbé, want zijn aangename stem weet de absurditeit van de onderneming te verdoezelen.

Over het werk van Van Gogh wordt in de film één interessante opmerking gemaakt. Van Gogh zou op zijn landschappen de horizon altijd vrij hoog hebben geschilderd om de kijker het schilderij in te zuigen. Vooral in verband met de vertoningsplek is dat interessant. Daar wordt het reusachtige formaat en de koepelvorm gebruikt om de kijker dat gevoel te geven. Bij de Van Gogh-film lukt dat niet helemaal. Rechte lijnen lijden erg onder de vervorming die de projectie in een koepel met zich meebrengt. De Eiffeltoren lijkt wel de toren van Pisa.

De schilderijen van Van Gogh binnengaan, lukt ondanks het grote formaat niet echt, omdat de penseelstreken je tegenhouden. Van Goghs wereld blijft van verf. Ben benieuwd wat er zou gebeuren als er over Van Gogh een tekenfilm zou worden gemaakt.

De landschappen die van Gogh schilderde, zijn door het oog van de IMAX-camera vaak fletser dan je zou verwachten. Dat kan een ode zijn aan Van Goghs kleuren, maar dan is dat waarschijnlijk onbedoeld: de film wil ons juist duidelijk maken dat Van Gogh zo zijn best deed om vast te leggen wat hij zag. Kunst overdrijft, moeten we dan misschien vaststellen. Of misschien was het tijdens het filmen geen juist weer.

Vincent van Gogh – Een kleurrijk portret. Omniversum, Den Haag. Dagelijks op verschillende tijden. Meer informatie op www.omniversum.nl