Renaissance aan de Kollwitzplatz in Oost-Berlijn

Prenzlauer Berg staat symbool voor het eeuwig veranderende Berlijn. De huurkazernes van 100 jaar geleden vormen nu een gewilde yuppenwijk

Zondagmiddag op de Kollwitzplatz in Berlijn Prenzlauer Berg. De glimmende cafés zitten stampvol. Op straat flaneren dertigers achter kinderwagens. Ze begroeten en beloeren elkaar, deze nieuwe welgestelden van Oost-Berlijn.

Prenzlauer Berg is een hippe wijk. De huur is er nauwelijks meer te betalen. De internationale jetset is er neergestreken, en jonge Duitsers van buiten de stad met goede banen.

Zij hebben Prenz’l Berg een financiële impuls en een ander aanzien gegeven. Zelfs in deze economische slechte tijd gaat het hier zo te zien nog erg goed. Prenzlauer Berg, ooit verdoemd wegens zijn pauperdom en onleefbare huurkazernes, heeft een renaissance ondergaan die model staat voor het eeuwig veranderende Berlijn.

Oudere bewoners van Prenzlauer Berg kunnen zich nog goed herinneren hoe het was in de tijd voor de Wende, toen de Muur en de DDR nog bestonden. De 53-jarige Desirée, voormalig bewoonster van een appartement aan de Schönhauser Allee, vertelt hoe uitgeleefd haar woning was, hoe grauw en slecht verlicht de ingang en de binnenplaats.

Warm water kreeg ze pas in 1983. Tot haar vertrek in 1990 moest ze voor haar behoefte naar de Podest Klo, een gemeenschappelijke wc in het trapportaal. Nu woont ze alweer jaren in Berlijn Weissensee, verder naar het oosten – waar de huren nog betaalbaar zijn.

Prenzlauer Berg heeft miraculeus genoeg de Tweede Wereldoorlog betrekkelijk ongeschonden doorstaan. De kolossale woningen, met hun achterhuizen en binnenhoven staan er in wezen nog net zo bij als een eeuw geleden. Alleen kleuriger en sjieker.

De wijk dankt zijn omvang en dichte bebouwing aan de stormachtige groei van Berlijn, eind negentiende en begin twintigste eeuw. Rond 1850 woonden 500.000 mensen in de stad. Door de industrialisatie en urbanisatie tijdens de zogeheten Gründerzeit waren dat er vijftig jaar later zes keer zoveel. Het zijn er nu maar een paar honderdduizend meer: ruim 3,4 miljoen.

Die ongekende instroom van mensen ging gepaard met een bouwexplosie. Prenzlauer Berg werd stampvol gezet met woningen; geen plek bleef onbebouwd. Het werd een van de dichtst bevolkte wijken van Berlijn – en is dat tot op de dag van vandaag gebleven. Er wonen nu circa 150.000 mensen op een oppervlakte van elf vierkante kilometer.

Het bouwen en wonen in Prenzlauer Berg rond 1900 is treffend tentoongesteld in het bescheiden woonmuseum van de buurt, gevestigd in de Dunckerstrasse 77. Het is een woning zoals die aan het begin van de twintigste eeuw geweest moet zijn.

Museummedewerkster Kirsten Engert vertelt hoe in 1895 op deze plek timmerman Heinrich Brunzel een grondstuk kocht, enthousiast een huurkazerne begon te bouwen en een paar jaar later failliet ging. Het pand werd wel afgebouwd en staat er nog steeds. In het niet-museale deel wonen gezinnen en jonge welgestelden.

Prenzlauer Berg anno 2009 is een mondaine wijk waar veel buitenlanders wonen. Geen Turken of Somaliërs, maar Fransen, Britten, Amerikanen, Spanjaarden en Scandinaviërs.

Het is ook een wijk met relatief veel jonge mensen. Hier worden nog kinderen geboren. Dat is in sommige vergrijzende buurten van Berlijn – Reinickendorf bijvoorbeeld – een zeldzaamheid aan het worden. De crèches in Prenz’l Berg zijn overbevolkt; kindermeisjes zijn veelgevraagd. Op mooie zondagen komen jonge ouders graag met hun kroost naar de speelplaatsen op de Kollwitz- en de Helmholtzplatz.

Prenzlauer Berg heeft een turbulente eeuw glansrijk doorstaan. Overbevolkte wijk voor nieuwe Berlijners rond 1909; volksbuurt tijdens het interbellum; vervallen maar levendige Kiez in de DDR-tijd; opgeknapt, luxueus en gewild in 2009.

Hoe het nog maar dertig jaar geleden was, laat de Oost-Berlijnse straatfotograaf Bernd Heyden zien in zijn recent en postuum verschenen fotoboek Berlin-Ecke Prenzlauer (uitg. Lehmstedt). Kolendragers, bierdrinkers, kapotte muren en donkere huizen: Prenzlauer Berg gefotografeerd in grimmig zwart-wit. Het verschil met nu kan niet groter zijn.