In Fictie

De actualiteit weerspiegelt de kunst. Deze week de rel om een Italiaanse comapatiënte in het licht van Disneyfilm Doornroosje.

Coen van Zwol

Maandag overleed na 17 jaar in vegetatieve toestand de comapatiënte Eluana Englaro. Ze kneep er snel tussenuit, voordat de Italiaanse senaat via een noodwetje haar leven kon rekken. „Moord”, riep een rechtse senator.

Premier Berlusconi deed in deze affaire een veelzeggende uitspraak. Englaro „kon nog gewoon kinderen krijgen”, meende hij. Je wilt niet weten hoe hij zich dat precies voorstelt. Laten we positief blijven. Berlusconi is mogelijk slachtoffer van het ‘Doornroosje Complex’. Dat complex verklaart veel van de emotionele heisa rond langdurige comapatiënten als Englaro en – in de VS – Terry Schiavo. En films zijn daar op zijn minst medeschuldig aan, stelde neuroloog Eelco Wijdicks in een onderzoek dat in 2006 werd gepubliceerd in het vakblad Neurology.

Wijdicks liet 72 proefpersonen filmfragmenten over comapatiënten zien: eenderde begreep niet dat het medisch gezien volstrekte lariekoek betrof. Zelf vond Wijdicks tussen de dertig films er slechts twee die comapatiënten correct in beeld brachten. Meestal ontwaken ze in films uit coma als uit een verkwikkend middagdutje, zonder mentale of fysieke schade. Niks doorligwonden of spieratrofie: de patiënten liggen sereen op hagelwitte lakens, goed gebruind en gekapt, de ogen gesloten.

Te wachten tot hun prins komt. Want de iconografie van de comapatiënt grijpt terug op de tekenfilms Sneeuwwitje en Doornroosje van Walt Disney. Sneeuwwitje (1937) raakt in coma door de giftige appel van haar jaloerse schoonmoeder. De zeven dwergen baren haar snikkend op in een glazen couveuse, maar de prins is nogal snel ter plaatse. In Doornroosje (Sleeping Beauty, 1959) heeft het wakker kussen meer voeten in de aarde. Hier lokt de kakelende heks Maleficent Doornroosje naar het spinnenwiel met de giftige doorn. Attent bespaart zij haar familie de martelende onzekerheid rond het comabed door ze eveneens in slaap te brengen.

Doornroosje is de ideale comapatiënt: de ogen kuis gesloten, een rode roos tussen de gevouwen handen, de lippen reeds getuit voor prins Philip. Die moet aan de bak. Drie feeën bevrijden hem uit de kerker van Maleficent en bewapenen hem met het Zwaard der Waarheid en het Schild der Deugd. Daarna moet Philip zich een weg door magische doornstruiken hakken en vindt hij Maleficent als vuurspuwende draak op zijn pad.

Zo’n 28 van de 72 deelnemers aan het onderzoek van Wijdicks gaven aan dat de filmische benadering van comapatiënten hun handelen beïnvloedt: zij zullen niet snel instemmen met levensbeëindiging. De Doornroosjes van de film brengen voorstanders van een pragmatisch debat over leven en dood dus in een nadelige positie. Zij zijn de boze heks Maleficent. Silvio Berlusconi en George W. Bush trekken daarentegen ten strijde met het Zwaard der Waarheid en het Schild der Deugd.

Wel jammer dat er in de echte wereld na gedane arbeid geen Eluana Englaro met getuite lippen op prins Silvio ligt te wachten.