'Ik kreeg een klap en drukte toen op de noodknop'

Bestuurders van bussen en trams zijn vaak slachtoffer van geweld. De politie en de grote busbedrijven hebben gisteren een actieplan aangekondigd. „Ze kunnen moeilijk achter elke bus aanrijden.”

Zijn blauwe wang en paarse oog worden zichtbaar wanneer hij zich omdraait van de koffieautomaat met een dampend plastic bekertje in zijn hand. Cheis Castelijn luistert naar collega’s die in de chauffeurskantine bij het Tilburgse busstation praten over veiligheid.

Opeens begint Castelijn te vertellen: „Twee weken geleden draaide ik op een dinsdagavond met de bus een hoek om. Twee bouwvakkers liepen net achter een bestelbusje langs om over te steken. Ze schrokken en staken een middelvinger op. Toen ik even later mijn deuren opende bij een halte, stonden ze binnen. Ik kreeg een klap. Ik drukte op de noodknop. Die werkte niet.”

De politie en de grote busvervoersbedrijven hebben gisteren een grootschalig actieplan aangekondigd om de agressie in het openbaar vervoer aan te pakken. Het is een samenwerkingsverband tussen politie, vervoerders Veolia, Connexxion, Arriva en Syntus – verenigd in de Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland (FMN) – en het Rotterdamse vervoersbedrijf RET. Doelen zijn het veiligheidsgevoel bij chauffeurs en reizigers te verbeteren én het aantal incidenten te verminderen.

Want Castelijn is niet de enige busbestuurder die er onlangs van langs kreeg. Een paar incidenten maken dat duidelijk. Op 30 januari werd in dezelfde stad een buschauffeur mishandeld nadat hij had geweigerd op een passagier te wachten. De chauffeur moest ruim een uur wachten voordat de politie arriveerde. Datzelfde weekeinde pakte de politie in Purmerend twee jongens van 14 en 15 jaar op voor het beroven van een buschauffeuse. Buslijn 70 tussen Amersfoort en Soest wordt inmiddels door buschauffeurs wel de ‘treiterlijn’ genoemd. Afgelopen woensdag werd een 38-jarige vrouw uit Den Bosch veroordeeld tot 250 euro boete voor een klap die ze een buschauffeur gaf.

Volgens de Veiligheidsbalans 2007 van de Inspectie Verkeer en Waterstaat kreeg dat jaar 65 procent van de chauffeurs en conducteurs in bus, tram en metro te maken met zaken als bedreiging, diefstal en mishandeling.

Een belangrijke maatregel van de politie en de vervoerders is de aanstelling van commissaris van politie Leon Verver als ‘openbaar vervoer contactfunctionaris’ om de veiligheid te onderzoeken – een idee dat oud-hoofdcommissaris van Amsterdam Eric Nordholt in november vorig jaar lanceerde. De hoofdtaken van de functionaris zijn de invoering van een uniform registratiesysteem van incidenten en het opzetten van een landelijk meldpunt zodat de politie sneller en accurater kan reageren.

Verder wordt een aantal proefprojecten in vier politieregio’s in Zuid-Holland en Noord-Brabant verder uitgewerkt. Om welke projecten het precies gaat is nog niet bekend, maar het zou onder andere gaan om een project als dat in Rotterdam, waarbij extra politiebegeleiding wordt ingezet op beruchte buslijnen. Ook bestaan er plannen voor half gesloten cabines, gericht surveilleren op risicolocaties, videobewaking en snellere respons van de politie. Er wordt ook gekeken naar buitenlandse voorbeelden. Als een experiment succesvol blijkt, wordt de aanpak of methode beschikbaar gesteld voor de rest van Nederland.

Jawel, er is nog veel te verbeteren, reageren de Tilburgse chauffeurs achter hun koffie op de aangekondigde plannen, maar ze zijn vooral sceptisch. Het voorhoofd van chauffeur Ton Janssen kleurt rood van opwinding. „We hebben al zo vaak plannen gehoord. Nadat vijf jaar geleden een chauffeur hier in zijn nek was gestoken en bijna doodbloedde, zouden we allemaal doorzichtige schermen krijgen om ons te beschermen. In twee bussen is uiteindelijk zo’n scherm gemonteerd.”

Henk Bakker, wiens bus eens is met een luchtdrukpistool beschoten, staat op om zijn dienst te gaan rijden: „Hoe gaat één persoon ervoor zorgen dat 18.000 buschauffeurs in Nederland veiliger zijn? Hoe kan de politie dit oplossen? Ze kunnen moeilijk achter elke bus aanrijden.”

De registratie van de incidenten wordt een uitdaging voor de nieuwe veiligheidscoördinator. Cheis Castelijn met zijn blauwe wang heeft weliswaar aangifte gedaan bij de politie, lang niet alle incidenten – uiteenlopend van schelden, spugen tot een gewapende overval – worden door de chauffeurs of vervoersbedrijven bij de politie gemeld. Het is daardoor onduidelijk hoe vaak buschauffeurs precies te maken krijgen met geweld. En of dit aantal de laatste jaren is toegenomen.

Agressie tegen buschauffeurs is niet van de laatste tijd, en ook niet voorbehouden aan deze beroepsgroep. Ook NS-medewerkers, ambulancepersoneel en politie hebben in toenemende mate met geweld te maken. Woordvoerder Jelle Egas van de Raad van Hoofdcommissarissen: „Het aantal geweldsdelicten stijgt, maar je ziet tegelijkertijd de laatste twee, drie jaar dat gezagsdragers meer de behoefte hebben om incidenten te melden. Ze zijn minder geneigd korte lontjes te accepteren.”

FNV Bondgenoten reageert positief op de maatregelen, maar vindt dat er tevens gekeken moet worden naar de dienstregeling. „De roosters zijn te strak ingedeeld. Dat leidt tot inflexibiliteit en agressie”, zegt Marco van Moort van de FNV. „Er wordt veel te veel bezuinigd over de gehele linie. Zo ook op cursussen of het zogenoemde kort verkeer waarbij de chauffeurs onderling kunnen communiceren.”

De Tilburgse chauffeurs hebben inmiddels een camera in hun bus die vastlegt wie er binnenkomt. En er is een noodknop die ze kunnen indrukken. Zodra ze dat doen, hoort iemand op een centrale in Sittard wat er in de bus gebeurt en die schakelt de politie in. En busbedrijf Veolia heeft zes chauffeurs opgeleid tot stewards die oproepbaar zijn door collega’s in problemen.

Toch hebben ze nog wel wat suggesties om hun veiligheidssituatie te verbeteren. Samir Serifovic: „Geef ons de bevoegdheid iemand uit de bus te zetten als hij iets verkeerds doet. Nu kunnen we alleen wachten op de politie.” Henk Bakker: „Voer de weerbaarheidscursus die is wegbezuinigd weer in.” Cheis Castelijn: „Voeg een busje pepperspray toe aan onze outfit.”