Fietsen

Eerst de statistieken. In juli 2007 kregen de Parijzenaars van het reclamebureau JCDecaux 15.000 fietsen in bruikleen. Of 20.000. Het hangt ervan af welk medium je raadpleegt. In ieder geval waren het er veel. Om zo’n Vélib – samentrekking van Vélo libre – te gebruiken moet je een soort abonnement nemen, voor een dag, een week, een jaar, en een borgsom van 150 euro betalen. De vélibs hebben het bedrijf 400 euro per stuk gekost. Daar sluimert al een wanverhouding, maar de directie van Decaux had een wissel getrokken op het verstand van de Parijzenaars. Als er genoeg beseften dat het veel goedkoper en gezonder was om een vélib te nemen dan in je auto mee te doen aan opstopping en luchtverontreiniging, kon het succes niet uitblijven. Voor alle zekerheid had het bedrijf, om potentiële opscheppers en m’a tu vu-types af te schrikken, de fietsen in een muisgrijs laten spuiten.

Anderhalf jaar later staat het project op de rand van de mislukking. Wel hebben 170.000 Parijzenaars een abonnement en zijn de fietsen ongeveer 42 miljoen keer gebruikt, maar intussen zijn er 7.800 gestolen en 11.600 zo zwaar beschadigd dat ze ingrijpend moesten worden gerepareerd. Er zijn vélibs in Oost-Europa en in Afrika gesignaleerd. De fiets blijkt ook voor de jeugd aantrekkelijk te zijn, om er stunts mee uit te voeren en de video op YouTube te zetten. Je ziet de jongelui de trappen van Montmartre of van een metrostation afrijden. Leuk! Daarna laten ze het ding achter en Decaux moet weer naar de fietsenmaker.

Ver terug in de vorige eeuw heeft Luud Schimmelpennink in Amsterdam het Wittefietsenplan geïntroduceerd. Dat is mislukt. Toen kwam hij met de Witkar, een klein elektrisch autootje met een pagode-achtige carosserie, bedoeld als collectief eigendom. De gemeente waagde het experiment. Er kwamen witkarstations, onder andere op het Spui en de Elandsgracht. In gezelschap van de constructeur heeft S. Montag er een proefrit in gemaakt, langs moeilijke trajecten, over de hoge bruggen langs de Amstel. Een onvergetelijke tocht. De Witkar deugde, maar de Amsterdammers niet. Daarna is Schimmelpennink nog met de overdekte hybridefiets gekomen. Ook een technisch wondertje. Terwijl je met de wind in je rug reed, werd er door een dynamo met accu energie verzameld die je bij tegenwind weer goed kon gebruiken. Ook de hybride bleek een parel voor de zwijnen. Een paar jaar geleden heeft hij Parijs geïnspireerd. En nu wankelt ook het project van de vélib.

De fiets is en blijft een van de beste uitvindingen die de mens ooit heeft gedaan. Een eenvoudige constructie: twee wielen, twee tandwielen, een ketting, twee trappers, een frame, een zadel en een stuur. Je kunt je er snel mee verplaatsen. Je hebt geen brandstof nodig, het milieu wordt er niet door vervuild en fietsen is gezond. De fiets is een zegen voor de mensheid. Dat denk je tenminste.

Maar zo zit de mensheid niet in elkaar. De aanblik van de fiets alleen al werkt op onze slechtste instincten. Met het verschijnen van de fiets is de fietsendief geboren. De zwijntjesjager zoals hij vroeger werd genoemd. Bijna iedere Nederlander kent die verlammende ontdekking: fiets weg! Je kunt het eerst niet geloven. Je denkt dat je hem misschien ergens anders hebt neergezet, maar dit is de rauwe werkelijkheid. Ergens in de stad zit iemand anders op jouw fiets en er valt niets meer aan te doen. Vittorio De Sica heeft er een prachtige film over gemaakt, Ladri di biciclette, in 1948. Daaruit leer je dat stelen van een fiets een pure ploertenstreek is.

Dan hebben we het vandalisme. De hemel zal weten hoe het komt, maar het vernielen van fietsen raakt ook steeds meer in de mode. Geef op straat je ogen de kost en tel de fietsen die niet in een rek of tegen een muur of paal staan maar op het plaveisel liggen. Na een paar straten bent u al bij de twintig. Meer hoeft niet. Eerst dacht ik dat ze waren omgewaaid, maar ook na dagen van windstilte bleken er steeds meer te liggen. Ik ben nu tot de veronderstelling gekomen dat er mensen zijn bij wie het omgooien van een fiets een zekere lustbeleving teweegbrengt. En als een fiets eenmaal ligt, is hij vogelvrij. Dan komen de mensen die eens flink op een wiel trappen. Daardoor ontstaat in dit wiel een slag. Fiets onbruikbaar. Blijft liggen. Op het Leidseplein kun je nu stapels van vier, vijf liggende fietsen zien.

De fiets is een voortdurend mishandeld mirakeltje van vernuft. Mij is het een raadsel waarom er zo veel mensen telkens weer fanatiek tegen ten strijde trekken. In Parijs is die fundamentalistische barbaarsheid in ieder geval weer bewezen.