De werkloosheid stijgt, maar er is nog steeds volop werk

Het aantal vacatures loopt terug, meldde het CBS gisteren. Maar er is nog steeds werk. Bij de overheid, in de zorg en in de dienstverlening zijn nog tienduizenden vacatures.

Het is druk in het banencentrum van het UWV Werkbedrijf – het vroegere arbeidsbureau – in Emmen. Werkcoaches blazen uit van een ochtend in het Werkcafé, waar werklozen terecht kunnen voor hulp bij het solliciteren.

In Emmen begon de crisis al in september vorig jaar. Nog voor de eerste Nederlandse banken in problemen raakten, gingen in deze stad met krap 60.000 inwoners drie grote bedrijven failliet: twee chemieconcerns en een rozenkwekerij. Het UWV Werkbedrijf kreeg er in een klap 500 werklozen bij. De meesten waren mannen ouder dan 45 jaar en laag opgeleid. Nog geen half jaar later is meer dan 60 procent van hen weer aan het werk. Een deel van de werklozen krijgt binnenkort omscholing voor de zorg en de beveiliging. Een baan is gegarandeerd.

Het geheim van Emmen? Een daadkrachtige vestigingsmanager, een handjevol energieke werkcoaches en intensieve samenwerking met bedrijven, gemeentes en reïntegratiebedrijven in de omgeving. En: een no nonsense-aanpak. „Wij zijn niet van die notitieschrijvers”, zegt werkcoach Ageeth ten Pas. Samen met haar UWV-collega’s draaide ze overuren om alle ontslagen werknemers zo snel mogelijk aan nieuw werk te helpen. „We zijn gewoon aan de slag gegaan. Bellen. Bedrijven zover zien te krijgen dat ze het aandurven.”

Emmen levert maatwerk. Dat is precies wat minister Piet Hein Donner (Sociale Zaken, CDA) beoogt met de tientallen mobiliteitscentra die in het hele land worden opgericht. De centra, die mensen van werk naar werk begeleiden, zijn het belangrijkste wapen van de minister om de stijgende werkloosheid te lijf te gaan en te voorkomen dat grote groepen werklozen langdurig afhankelijk worden van een uitkering.

De kans om werk te vinden is kort na het ontslag het grootst. „Op de eerste zes maanden komt het aan”, zegt Jules Theeuwes, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam en arbeidsmarktspecialist. „De duur van de werkloosheid moet zo kort mogelijk worden gehouden. Het is onverstandig oudere werknemers aan de kant te zetten, omdat ervaren personeel in de toekomst hard nodig is.”

Minister Donner wil dan ook dat de mobiliteitscentra zo snel mogelijk op volle toeren draaien. Want er is werk. Al daalt het aantal vacatures als gevolg van de verslechterde economische situatie snel. In het laatste kwartaal van vorig jaar liep het aantal vacatures met ruim 50.000 terug, meldde het CBS gisteren.

Tegelijkertijd telt Nederland nog altijd bijna 200.000 openstaande vacatures. Ruim de helft ervan is te vinden in de commerciële dienstverlening zoals handel, horeca, financiële instellingen, vervoer en communicatie. Ook in de gezondheidszorg, het onderwijs en bij gemeentes, provincies en ministeries telt het CBS tienduizenden vacatures. Het ministerie van Defensie, waar de Landmacht onder valt, zet grote wervingscampagnes op touw omdat dringend behoefte is aan duizenden mensen.

De overheid blijft voorlopig een grote werkverschaffer. Volgens Mark Bressers, directeur van het Expertisecentrum arbeidsmarktcommunicatie van de overheid, heeft de overheid behoefte aan veel verschillende mensen: militairen, docenten, gevangenisbewaarders. Maar ook groepsleiders bij justitiële jeugdinrichtingen, financieel specialisten, beleidsmedewerkers, juristen en ICT’ers. Die behoefte zal alleen maar groter worden, omdat steeds meer mensen de pensioengerechtigde leeftijd van 65 jaar bereiken. Vanaf 2010 verlaten de eersten van de grote generatie ‘babyboomers’ de arbeidsmarkt.

„We bereiden ons voor op een massale uitstroom van ouder personeel”, zegt Bressers. „Nu al komen er elk jaar alleen al bij de rijksoverheid 7.500 vacatures vrij door natuurlijk verloop. Daarvan wordt de helft intern opgevuld, maar voor de ander helft moeten we extern werven.” Van de crisis merkt Bressers vooralsnog niet veel. „Al krijgen we meer reacties op vacatures en open sollicitaties binnen.”

En ondanks de ontslagen bij Corus, Philips en toeleveranciers aan de automobielsector, hebben andere delen van de industrie nog steeds grote behoefte aan vakkrachten. In de industrie en bouwnijverheid telt het CBS nog altijd 30.000 openstaande vacatures. „Schildersbedrijven en tal van ondernemingen in de metaal zoeken nog volop mensen”, zegt Rob Slagmolen, arbeidsmarktspecialist bij de werkgeversorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf MKB-Nederland.

Slagmolen verwacht dat dit en volgend jaar in veel sectoren van de industrie en de bouw het aantal banen zal afnemen als gevolg van de crisis. Het Economisch Instituut voor het Midden- en kleinbedrijf (EIM) houdt rekening met het verdwijnen van 120.000 voltijdbanen in 2009 en 2010. „Tegelijkertijd weten we dat er na de crisis als gevolg van de vergrijzing minder mensen op de arbeidsmarkt terecht komen en er in talrijke sectoren als de zorg, onderwijs, politie en in de technische industrieën opnieuw tekorten aan vakpersoneel ontstaan.”

Daarom is maatwerk nodig waarbij de mobiliteitscentra een cruciale rol spelen om mensen op korte termijn aan ander werk te helpen. En dat is precies wat in Emmen gebeurt. „We hebben hier letterlijk de muurtjes omlaag gehaald zodat we contact hebben met elkaar en zicht hebben op elkaars activiteiten”, zegt bemiddelaarster Helga Koops van het UWV Werkbedrijf.

Parallel daaraan werden nieuwe banen gezocht. Zelfs in Emmen, van oudsher een stad met een hoge werkloosheid en een laag opgeleide beroepsbevolking. „Je moet de banen wel weten te vinden”, zegt Schuiling. „En vervolgens op een positieve manier werklozen bemiddelen en ze zelfvertrouwen geven.” In Emmen schrikken ze er niet voor terug werknemers boven de 50 jaar te bemiddelen. Koops: „Leeftijd doet er niet toe voor ons. We willen weten wat iemand kán. We kregen bijvoorbeeld veel mensen binnen met een oude LTS-opleiding. Daar staan bedrijven om te springen: zij weten tenminste nog hoe je gereedschap moet gebruiken.”