De vermeende macht van familie Croes

Nieuwsanalyse

De familie Croes regeert op Aruba, zo waarschuwt Nederland in een uitgelekt document. De partij van de familie zou op ramkoers richting Den Haag liggen.

Het botert steeds minder binnen het koninkrijk. Waar de banden tussen Nederland en Curaçao knellen op het gebied van financiën, met Sint-Maarten discussies worden gevoerd over deugdelijk bestuur, ligt het spanningsveld op Aruba bij justitie. De ruzie tussen Aruba en Nederland over een uitgelekt document van de Vertegenwoordiging van Nederland in Oranjestad (VNO) over de vermeende macht van de invloedrijke familie Croes op het eiland is het recentste incident in een reeks van conflicten.

De Arubaanse minister Rudy Croes van Justitie presenteerde het vertrouwelijke document vorige week op een persconferentie, waarbij hij Nederland beschuldigde van spionage. Volgens een door de VNO – vergelijkbaar met een Nederlandse ambassade – aangehaalde bron wordt het eiland achter de schermen bestuurd door Hendrik Croes, landsadvocaat en oudere broer van minister Rudy Croes. Om de zakelijke belangen van de familie Croes te waarborgen, zal de Arubaanse regeringspartij Movimiento Electoral di Pueblo (MEP) „de komende tijd steeds meer op een ramkoers richting Nederland gaan liggen”, aldus het document.

In een gedetailleerde beschrijving worden vervolgens de rollen geschetst van Arubaanse ministers, premier Nel Oduber en de procureur-generaal (pg) in „het politieke spel met Nederland [...] door Hendrik”. Zo zou de pg, in het document aangeduid als „het oliemannetje”, publiekelijk streven naar samenwerking met Nederland, terwijl hij „ondertussen de plannen van Hendrik” uitvoert.

Vooral deze passage over de pg, de Curaçaoënaar Rob Pietersz, wekte de woede van minister Croes. Deze schreef in een brief aan premier Balkenende op 3 februari dat „het traject van de per 1 januari 2009 benoemde procureur-generaal [...] in Den Haag en dus ook bij de VNO als ruim bekend [moet] worden geoordeeld”. Want in het justitiële mijnenveld tussen Nederland en Aruba heeft het Openbaar Ministerie (OM) een spilfunctie.

Zo meldde Trouw vorige week dat hoofdofficier Hans Mos van het Arubaanse OM door minister Croes was ontslagen wegens uitlatingen in de gewraakte notitie van de VNO. Zowel Mos als de Arubaanse regering ontkent dat de hoofdofficier naar huis is gestuurd. Wel vertrekt Mos voortijdig naar een functie bij het OM in Nederland. Overigens worden bepaalde opvattingen over de familie Croes zoals die in het VNO-document staan, al langer gedeeld door leden van het OM.

Het Arubaanse OM staat in de schijnwerpers sinds de verdwijning van de Amerikaanse tiener Natalee Holloway in mei 2005. Het OM stond destijds bekend om zijn Arubaanse bedrijfscultuur. Een gesloten bunker, waar de dochter van de toenmalig pg Theresa Croes-Fernandes Pedra moeizaam als woordvoerder fungeerde.

Na de komst van Nico Jörg vanuit Nederland, als opvolger van Croes-Fernandes Pedra, werd met Nederlandse officieren van justitie een meer Hollandse koers ingezet.

Dat viel op Aruba niet altijd in goede aarde. Bij zijn vertrek in juni vorig jaar sprak Jörg van een „naargeestig politiek klimaat” op Aruba. Tussen regering en coalitie „is een politiek krachtenveld en het OM zit er middenin”, aldus Jörg in een afscheidsinterview met NRC Handelsblad.

Maar het krachtenveld ontstijgt de regerende MEP en oppositionele Arubaanse Volkspartij (AVP). Ook Nederland heeft voorkeur voor een bepaalde bezetting binnen het Arubaanse OM. Zo zou Jörg in eerste instantie worden opgevolgd door Dato Steenhuis. Die benoeming ketste af op een financieel geschil, waarna de Curaçaoënaar Pietersz werd aangesteld. Pietersz wordt in het document van de VNO nu als „oliemannetje” getypeerd.

Onduidelijk is of justitie op Aruba onder Pietersz inderdaad in de greep is van de familie Croes. De pg heeft op Curaçao een onkreukbare reputatie. Maar zeker is dat de invloedrijke familie al decennia een stempel op de Arubaanse samenleving drukt. Wijlen Betico Croes, broer van Hendrik en Rudy – maar geen familie van Croes-Fernandes Pedra – was de architect van de Arubaanse status aparte, waarmee het eiland in 1986 uit het Antilliaanse staatsverband trad. Rudy Croes staat bekend als independista, ofwel pro-onafhankelijkheid. Daarom zal hij inderdaad, met het oog op de Arubaanse verkiezingen in september 2009, naar verwachting op een ramkoers richting Nederland gaan liggen, om zijn achterban steviger aan zich te binden.

In dat licht oogt de Nederlandse aanpak rond het uitgelekte document onhandig. Uit e-mailcorrespondentie blijkt dat een ambtenaar van het Nederlandse ministerie van Justitie het document heeft doorgestuurd naar zijn Arubaanse collega Urbaño López, die zelf bij naam in het confidentiële stuk wordt genoemd.

Staatssecretaris Ank Bijleveld (Koninkrijksrelaties, CDA) geeft de Tweede Kamer amper informatie over de kwestie, hangende een haastig ingesteld onderzoek. Deze damage control lijkt averechts uit te pakken. Ook richting Aruba, waarvan de steun hard nodig is om de door Nederland en de Antillen overeengekomen opheffing van het Antilliaanse staatsverband door te voeren.

Lees het omstreden document op nrc.nl/binnenland