Vergeet alles wat over Dracula verscheen

Leslie S. Klinger: The New Annotated Dracula/ Bram Stoker.W.W. Norton & Co, 613 blz. € 33,-

Sinds het verschijnen van Bram Stokers griezelroman Dracula (1897) heeft de aristocratische, bloedzuigende vampier een vaste plaats veroverd in ons collectieve bewustzijn. Misschien symboliseert hij niet langer Victoriaanse waanzin, of onderdrukte duistere aandriften, of onbeteugelde seksualiteit, maar als (westers) cultuurverschijnsel lijkt hij het eeuwige leven te hebben. Stokers tekst is nooit uitverkocht geweest, diende en dient als inspiratiebron voor vele werken (Elizabeth Kostova’s De Historicus uit 2005 en onlangs Stephenie Meyers’ Amerikaanse verkoophit Twilight Saga). Ruim tweehonderd acteurs hebben in zo’n honderdvijftig Dracula-films gespeeld. Zelfs in Sesamstraat heeft Dracula opgetreden.

Stokers roman behoort tot die merkwaardige boeken waarvan de cultuurmaatschappelijke invloed veel groter is geweest dan de literaire waarde. Literatuurcritici vonden de plot te veel op sensatie belust, het verhaal matig geconstrueerd en Stoker niet artistiek.

In Leslie Klingers The New Annotated Dracula bepleit fantasy-auteur Neil Gaiman in het voorwoord dat het juist de matige kwaliteit van de roman is waaraan Dracula zijn eeuwige leven dankt. Stokers verhaal is beeldend en suggestief genoeg om het boek niet terzijde te leggen, maar de onvolkomenheden in de plot zijn zodanig dat lezers, theatermakers, filmregisseurs, psychologen en literatuurwetenschappers hun verbeelding ongestraft de vrije loop kunnen laten.

Leslie Klinger is de begenadigd samensteller van het bekroonde boek The New Annotated Sherlock Holmes. Wat de precieze reden van Dracula’s onsterfelijkheid ook moge zijn, The New Annotated Dracula bewijst dat Stokers roman Klinger bovenmatig heeft geprikkeld. Zijn omvangrijke, geannoteerde Dracula is van encyclopedische waarde en maakt al het overige dat over Dracula is geschreven bijna overbodig.

Het boek bevat een biografie van Stoker waarin zijn samenwerking met meester-acteur Sir Henry Irving aan bod komt, een beknopte Victoriaanse literatuurgeschiedenis, de vampierliteratuur van vóór Dracula, Dracula’s mogelijke verwantschap met ‘Jack the Ripper’, een lawine aan titels van achtergrondliteratuur – want Stokers verhaal blijkt onuitputtelijk voer voor psychologen en andere analytici –, en een bonte verzameling illustraties, spotprenten en zeer genietbare filmfoto’s van het monster en zijn slachtoffers. Klinger heeft niets over het hoofd willen zien.

Het meest lovenswaardig is de manier waarop met Stokers originele tekst is omgegaan. Klinger heeft goed begrepen dat ongeacht alle psychoanalytische, sociologische, cultuurhistorische, ja, zelfs marxistische interpretaties, Stoker toch vooral wilde vermaken; hij speelde in op de menselijke behoefte te griezelen om onderbewuste angsten te bedwingen.

Willens en wetens zoekt Klinger de grens op tussen historische feiten en literaire verzinsels door Stokers tekst – een verzameling brieven en dagboekfragmenten waarin betrokkenen vertellen over hun huiveringwekkende geschiedenis betreffende graaf Dracula – gedurfd te presenteren als non-fictie. In de ruim 1.500 aantekeningen suggereert Klinger dat het om echte herinneringen van echte mensen gaat die Stoker heeft bewerkt om ogenschijnlijk de identiteit van de hoofdpersonen niet te hoeven onthullen. Zo verwijst Klinger naar de dagboekfragmenten van Jonathan Harker (jurist die in onherbergzaam Transsylvanië als eerste Dracula treft) als de ‘Harker-papers’, noemt hij oorspronkelijke bronnen en reisgidsen, toont hij historisch kaartmateriaal en verifieert hij aan de hand van weerberichten en maanstanden in hoeverre de berichtgeving van de hoofdpersonen klopt.

Met deze unieke, onorthodoxe kunstgreep – ‘I employ gentle fiction here’, schrijft Klinger – herstelt hij enerzijds het gevoel van verwondering en verbazing waarmee hij ongecompliceerd leesplezier creëert en geeft hij anderzijds onomwonden inzicht in Stokers vergissingen. Dat maakt The New Annotated Dracula tot een fascinerende, uitgebalanceerde mix van fictie en non-fictie, ‘ter lering ende vermaak’.