Ook op Harvard raakt het geld op

Amerikaanse universiteiten hebben veel te lijden van de kredietcrisis.

Ze zijn veel afhankelijker van inkomsten uit eigen kapitaal dan Nederlandse universiteiten.

Nieuwbouw ligt stil. En veel Amerikaanse universiteiten hebben een personeelsstop afgekondigd. Topuniversiteiten als Princeton en Harvard geven obligatieleningen uit om hun begroting rond te krijgen. Kleinere universiteiten pakken het noodgedwongen anders aan. Brandeis universiteit in Massachusetts wil een deel van zijn kunstcollectie verkopen.

De Amerikaanse universiteiten, miljardenbeleggers in aandelen, zijn hard getroffen door de kredietcrisis. Alleen al in de korte periode van juli tot en met november is de waarde van hun endowments, beleggingen van donaties van rijke instituten of particulieren, geslonken met gemiddeld bijna een kwart. Dat blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse brancheorganisatie Nacubo, eind vorige maand gepubliceerd.

„Sommige universiteiten hier staan met hun rug tegen de muur”, zegt Rob van der Hilst, hoogleraar aardwetenschappen aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) tijdens een telefonisch interview.

„Ook hier maken mensen zich zorgen. Alle departementen moeten hun budget met 5 procent verlagen. Dat is een acuut probleem, omdat 80 procent van het budget uit salarissen bestaat.” De waarde van de endowments van het MIT, de op vijf na rijkste universiteit van de Verenigde Staten, is het afgelopen jaar met 30 procent geslonken tot zeven miljard dollar.

Ook primatoloog Frans de Waal, hoogleraar aan Emory University in Atlanta, ondervindt personeelsproblemen. De aanstellingsprocedure voor assistant professors aan zijn psychologiefaculteit is abrupt afgebroken, schrijft hij in een e-mail. „We hadden de topkandidaten al uitgenodigd, maar hebben alles afgezegd, omdat er een personeelsstop is afgekondigd voor onbepaalde tijd.”

„Voor jonge wetenschappers is dit een uiterst slechte tijd om bij een universiteit aan de bak te komen”, aldus De Waal. „Het enige sprankje hoop is het stimuleringspakket van Obama.” Van der Hilst spreekt van „een vreemde dynamiek” op het MIT: „Oudere medewerkers die hun pensioenplan zagen instorten moeten doorwerken. Intussen is het buitengewoon lastig om nieuwe mensen aan te nemen.”

Topuniversiteiten als Harvard, Yale, Stanford en Princeton (de rijkste vier) zijn soms tot bijna de helft van hun uitgaven afhankelijk van het rendement op beleggingen van giften en legaten.

Kleinere universiteiten hebben andere problemen. Aan Northeastern Ohio Universities is nieuwbouw afgelast, aldus Hans Thewissen, hoogleraar anatomie aan deze universiteit in Rootstown. „Alle vakgroepen moeten 10 procent bezuinigen”, mailt hij. „Onze endowments stellen niet veel voor. Maar het gaat niet goed met de staat Ohio. De gouverneur heeft laten weten dat er dit jaar 10 procent minder staatsgeld komt. Dat staatsgeld, voornamelijk bepaald door het aantal studenten dat we hebben, is ons grootste inkomen.”

De hoop is gevestigd op het pakket van meer dan 800 miljard aan economische stimuleringsmaatregelen dat dinsdag is aangenomen door de Amerikaanse Senaat. Obama wilde bijvoorbeeld het budget van de Amerikaanse wetenschapsfinancier National Science Foundation met 50 procent verhogen. De Senaat heeft daar iets van afgehaald. Van der Hilst: „Met het aantreden van Obama komt in elk geval een einde aan het tijdperk Bush, waarin de budgetten op zijn best gelijk bleven. Ik voorzie dat er de komende maanden veel meer voorstellen voor wetenschappelijk onderzoek gehonoreerd zullen worden. Misschien pakken de kredietcrisis en de politieke plannen per saldo toch nog positief uit.”