Nederland in recessie, fors tekort begroting

Nederland verkeert sinds april 2008 officieel in een recessie. De krimp van de economie zet het kabinet, dat juist op zoek is naar manieren om de economie te stimuleren, onder zware druk. Als de coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie aan de eigen begrotingsregels vasthoudt, zijn voor volgend jaar ombuigingen van 20 miljard euro nodig en is er geen geld voor extra uitgaven.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maakte vanmorgen bekend dat de economie in het tweede, derde en vierde kwartaal van 2008 is gekrompen ten opzichte van de kwartalen ervoor, een negatieve bijstelling van eerdere cijfers. In het vierde kwartaal kromp de economie met 0,9 procent, de snelste achteruitgang in 25 jaar.

De economische neergang, die in 2009 zal aanhouden, heeft volgens vertrouwelijke prognoses van een ambtelijke werkgroep ongekend zware gevolgen voor de staatsbegroting. De belastinginkomsten en gasbaten dalen scherp en de uitgaven, met name aan sociale uitkeringen, komen miljarden euro’s boven de afgesproken plafonds uit. Het dwingt het kabinet tot ingrijpende bezuinigingen of lastenverzwaringen, maatregelen die door alle coalitiepartijen in de huidige economische situatie als zeer ongewenst worden gezien.

Volgens het CBS is de Nederlandse economie door het open karakter ervan extra gevoelig voor veranderingen in de wereldhandel. De Nederlandse export kreeg de hardste klappen. Ten opzichte van 2007 daalde de uitvoer in het vierde kwartaal met 1,9 procent. De industrie had te lijden onder de teruggevallen export, de productie daalde met 6,5 procent.

Hoewel de werkgelegenheid nog iets toenam in 2008 is het aantal openstaande vacatures in Nederland in het vierde kwartaal scherp gedaald, met 54.000 tot 198.000 vacatures. „Bedrijven zijn in snel tempo vacatures aan het schrappen door de verslechterde economische situatie”, zegt CBS-econoom Michiel Vergeer.

In een interne notitie van een ambtelijke werkgroep wordt in opdracht van het kabinet een grove schatting gemaakt met welke tegenslagen het kabinet rekening moet houden op zijn begroting. Volgende week komt het Centraal Planbureau met zijn officiële prognoses voor 2009 en 2010.

Ombuigingen zijn nodig doordat het tekort op de begroting volgend jaar al boven de afgesproken grens van 2 procent van het nationaal inkomen dreigt uit te komen. Ook het binnen Europa afgesproken maximumtekort van 3 procent zou overschreden worden. Om dit te voorkomen is in 2010 ten minste 12 miljard euro aan bezuinigingen nodig. Doordat die maatregelen naar verwachting een sterk negatief effect hebben op de economie zullen de inkomsten en uitgaven van de staat daardoor opnieuw tegenvallen waardoor nog eens 8 miljard aan ombuigingen vereist is. Het zou in 2010 om een ombuiging van bijna 10 procent van de rijksbegroting gaan.

Door de jongste interne ramingen neemt de druk op het kabinet toe om onorthodoxe maatregelen te nemen. Het CDA heeft de laatste weken meerdere malen benadrukt dat de begrotingsregels gerespecteerd dienen te worden, maar binnen het kabinet wordt naarstig gestudeerd op het toelaten van miljardenoverschrijdingen. Dit zou gecombineerd moeten worden met hervormingen op de lange termijn om de staatsfinanciën gezond te houden, waaronder bijvoorbeeld het verhogen van de AOW-leeftijd naar 67 jaar.

Er werden vanochtend meer sombere cijfers gepubliceerd. In de zestien landen van de eurozone kromp de economie het laatste kwartaal 1,5 procent. In Duitsland kromp de economie het laatste kwartaal van 2008 met 2,1 procent. Dat is de grootste krimp van de Duitse economie sinds de politieke hereniging van de twee Duitslanden in 1990.

Recessie: pagina 13