In Zimbabwe heb je niets aan 68 quadriljoen

Een zakenbankier in Zimbabwe verdient vele miljarden per maand in lokale valuta. Daarom klust hij bij als autowasser.

Als zakenbankier verdient Fidelis 68 quadriljoen per maand (68 met 24 nullen), dus probeert de 28-jarige Zimbabweaan in zijn vrije tijd bij te verdienen als autowasser. „Als ik mijn salaris wil opnemen, krijg ik biljetten van 500 triljoen Zimbabweaanse dollar”, zegt Fidelis, terwijl hij een natte spons over een groene Nissan veegt bij een autoverhuurbedrijf in Harare. „Maar Zim-dollars worden door niemand meer geaccepteerd.” Het wassen van auto’s levert de universitair geschoolde Fidelis een paar Amerikaanse dollars per dag op. „Ik vertrek binnenkort naar Zuid-Afrika om daar werk te zoeken”, zegt hij. „Ik moet mijn vrouw en zes maanden oude jongetje onderhouden.”

In een eetcafé verderop in Harare trekt Evidence Manyeruke even later 170 triljoen tevoorschijn. „Alsjeblieft”, zegt de 43-jarige ambtenaar van het Zimbabweaanse ministerie voor Hoger Onderwijs, die eveneens in Zimbabweaans geld krijgt uitbetaald. „Die mag je hebben als souvenir.” Het is half vijf ’s middags, dadelijk gaat de graatmagere ambtenaar naar huis om met zijn vrouw en drie kinderen van twaalf en zes jaar en acht maanden de eerste en enige maaltijd van de dag te gebruiken: kool uit de eigen achtertuin. Met niets erbij. Evidence’s opgroeiende kinderen eten al maanden geen vlees meer. „Mijn vrouw verdient wat Amerikaanse dollars met de verkoop van houtsnijwerk in Zuid-Afrika”, vertelt hij, „die gaan op aan het schoolgeld voor de kinderen. Vrienden mijden me, ze nemen hun telefoon niet meer op, omdat ze weten dat ik om geld ga vragen. Nog even en mensen hier gaan dood van de honger.”

Fidelis en Evidence behoren tot de miljoenen Zimbabweanen die slachtoffer zijn van de ‘dollarisering’ van de Zimbabweaanse economie, de vervanging in de praktijk van de Zimbabweaanse dollar door de dollar uit Amerika. Ook de rand uit buurland Zuid-Afrika, waar massa’s Zimbabweanen hun geluk beproeven, wordt nu overal geaccepteerd.

Vervolg Zimbabwe: pagina 4

‘Dollarisering’ heeft desastreuze gevolgen

Vervolg Zimbabwe

De ‘dollarisering’ is al jaren aan de gang, een gevolg van het waardeverlies van de Zim-dollar, wat weer een gevolg is van de duizelingwekkende inflatie in Zimbabwe. De markt voor buitenlandse valuta was lange tijd echter een zwarte markt, het gebruik van vreemde valuta was officieel verboden. Gewone Zimbabweanen konden dus nog met hun eigen munt in de winkels terecht, al moesten ze steeds dikkere stapels biljetten meetorsen.

Vorige maand echter stond de centrale bank iedereen toe om voortaan Amerikaanse dollars en Zuid-Afrikaanse rands te gebruiken. Het besluit was onontkoombaar gezien de onstuitbare waardedaling van de Zim-dollar, de centrale bank erkende in feite het faillissement van de Zimbabweaanse economie.

Het loslaten van de Zim-dollar heeft desastreuze gevolgen voor Zimbabweanen die nog steeds betaald worden in Zim-dollars, onder wie alle ambtenaren, leraren en soldaten. Omdat niemand nog verplicht is de waardeloze Zim-dollar te accepteren, zijn een paar miljoen Zimbabweanen van de ene op de andere dag beroofd van hun inkomen. Een paar miljoen Zimbabweanen staan nu op en gaan naar bed met maar één gedachte: hoe kom ik aan buitenlandse valuta?

De enige uitweg is voorlopig om diensten of producten aan te bieden aan klanten met toegang tot harde cash. Door een auto te wassen, zoals Fidelis doet. Door houtsnijwerk te verkopen, zoals Evidence’s vrouw doet. Of door zelfverbouwde groenten te verkopen, zoals een sergeant van het Zimbabweaanse leger doet die bereid is om te praten met de buitenlandse journalist.

„Ik verkoop vooral suikerbonen en pompoenen, daar verdien ik gemiddeld vijf Amerikaanse dollar per week mee”, vertelt de sergeant ’s avonds in het aardedonker voor zijn bakstenen huisje aan de rand van Harare. Elektriciteit hebben hij en zijn vrouw en hun vierjarige tweeling niet gehad sinds zij een jaar geleden hierheen verhuisden. Daar verandert de tachtig triljoen die hij per maand verdient niets aan. Een muiterij van de lagere rangen in het leger wegens de gebrekkige soldij, waar veel over wordt gespeculeerd, lijkt hier moeilijk voorstelbaar. Deze sergeant is te druk met overleven.

Zijn drie oudere kinderen verblijven bij hun grootmoeder op het platteland, waar de christelijke missiescholen niet gesloten zijn uit protest tegen de uitbetaling van lerarensalarissen in Zim-dollars, zoals in de hoofdstad maanden geleden is gebeurd.

Ouders in Harare die hun kinderen nu nog naar school willen sturen, moeten zelf harde valuta bij elkaar brengen om de leraren te betalen. Het gevolg is dat alleen een kleine groep van goed verdienende Zimbabweanen met toegang tot buitenlandse valuta nog onderwijs voor zijn kinderen kan betalen. Mensen zoals Evidence, de ambtenaar en zijn vrouw leggen er hun laatste geld voor neer. Maar ontelbare andere Zimbabweaanse kinderen groeien nu op zonder dat zij leren rekenen en spellen.

Het openbare leven in Zimbabwe is nu vooral een zaak van de gelukkigen met vreemde valuta. Winkels zijn voor hen open, zij kunnen rondrijden in hun luxe auto’s. Voor de grote groep grensgevallen heeft de dollarisering wel één voordeel: de schappen in de supermarkten, die tot voor kort een Oostblok-aanblik boden, zijn weer enigszins gevuld. Omdat supermarkten nu Amerikaanse dollars mogen gebruiken, kunnen zij weer voorraden inslaan in het buitenland.

Nadeel is weer wel dat, door de schaarste aan goederen en dollars, zeep, koffie en belminuten duur zijn. Een minuut mobiel bellen kost zestig dollarcent.

Echte ruilhandel, een niet-monetaire economie, speelt zich vooralsnog vooral af op het platteland. Verhalen bereiken de hoofdstad over boeren die, na mislukte oogsten als gevolg van gebrek aan betaalbare kunstmest, de bus naar de hoofdstad betalen met levende have. „Ik zag laatst twee vrouwen instappen”, vertelt Evidence. „Ze betaalden de chauffeur drie kippen voor een enkeltje Harare. Ik wou dat ik kippen had, dan kon ik ook de bus nemen.”

Eerdere reportages op nrc.nl/zimbabwe