Gelaagd portret van Houellebecq

Televisie ‘Laatste woorden’ over Michel Houellebecq. Vanavond 22.55 uur op Ned. 2. (VPRO) * * * *

„Ik voel me een deeltijdmens”, zegt Michel Houellebecq. „Daarom houd ik van science fiction. Die twijfel aan het menselijke gehalte van de mens. Als ik dat lees voel ik me bijna normaal.”

Het is maar een van de karakteristieke uitspraken van de Franse schrijver-provocateur in Laatste woorden, de documentaire van Erik Lieshout, Arno Hagers en Reinier van Brummelen, die de VPRO vanvond uitzendt. Ze volgden Houellebecq tijdens de opnamen van zijn inmiddels geflopte verfilming van zijn meest recente roman, Mogelijkheid van een eiland en zaten hem letterlijk op zijn huid, zodat we soms de poriën kunnen tellen.

Ruig en post-apocalyptisch is het vulkaanlandschap van Lanzarote, bleek zijn Houellebecqs kuiten onder zijn korte broek. Zij aan zij praat hij met de beeldschone, zwarte hoofdrolspeelster uit zijn film, kettingrokend in de branding van een woeste zee.

De laatste vijftien jaar zagen we Houellebecq veranderen van een neurotische debutant in een dichterlijke zanger en zelfbewuste mediaster. De documentaire toont ons een bedaarde schrijver van middelbare leeftijd, reflectief, ironisch en zelfs met iets goedmoedigs over zich. „Mijn ongezonde reputatie is gebaseerd op het feit dat ik nee zeg tegen schijnheiligheid”, zegt hij met zijn typerende grinnikende grimas. „Ik ben geen storyteller. Maar ik ben goed in eindes. Als het verhaal ten einde is, wordt het interessant: dan begint de onschuldige tijd”.

Zijn weemoed naar die verloren tijd van onschuld laat deze documentaire goed zien: het gaat om terugverlangen naar de tijd van de liefde, van versmelting, van het ‘oceanische gevoel’.

Rockzanger Iggy Pop componeerde zeven prachtnummers voor deze documentaire (‘Through dogs we pay hommage to love and to its possibility’) en spreek-zingt met zijn rauwe stem een cover van Les feuilles mortes.

Als tegenwicht tegen al die romantiek leest Marie-Pierre, Houellebecqs vrouw toen hij Elementaire deeltjes en Platform schreef, met robotachtige telefoonstem een paar fragmenten uit zijn werk. „Liefde kan alleen bestaan in het verlangen naar verdwijning, niet in onafhankelijkheid en vrijheid. Dat is een leugen.”

„In een relatie zijn de meeste problemen onoplosbaar”, zegt Houellebecq. „Wat te doen als de lust is verdwenen?”, merkt een acteur op, „het is griezelig, hij verwoordt precies wat je zelf hebt meegemaakt”.

Tijdens de aftiteling gaat het gesprek nog verder. „Als schrijver bespioneer je toch de mensheid”, zegt Houellebecq, weggedoken in zijn capuchon. Wat blijft is een beeld van grote eenzaamheid.