Cadeautje voor de harmonie is 'bestuurlijk dwalen'

Twee wethouders van het Limburgse Echt-Susteren speelden Sinterklaas met gemeenschapsgeld. Ze zijn gisteravond opgestapt. De burgemeester: „Dit is geen incident. Het zit dieper.”

De gemeenteraad van Echt-Susteren had gisteren een hele avond nodig voor een uitkomst die eigenlijk bij aanvang al vaststond. De wethouders Peter Pustjens (CDA) en Jo Verheesen (Lijst Samenwerking) stappen op en de door hen aan plaatselijke verenigingen uitgedeelde subsidies worden achteraf door de raad goedgekeurd. „Repareren om vervolgens de handen in onschuld en wijwater te kunnen wassen”, noemt de oppositie dat.

De ‘Sinterklaas-affaire’ draait om de onrechtmatige toekenning van 360.000 euro uit Essent-dividend verkregen gelden aan organisaties in de gemeente. Bestuurders en ambtenaren zondigden tegen de Gemeentewet, de Algemene wet bestuursrecht en de Grondwet. Pustjens en Verheesen verdeelden de buit namens hun partijen over het verenigingsleven, waar niet zelden partijgenoten de scepter zwaaien. Ze overhandigden cheques waar partij- en gemeentelogo’s bij elkaar stonden. Alsof de straatprijs van de Postcodeloterij wordt uitgedeeld, schreef de regionale krant. „Corruptie”, vindt gemeenteraadslid Marian Bruijsten van Democraten Echt-Susteren. „Iedereen weet: Peter Pustjens geeft nog geen glas water voor niks weg.” De coalitie verkiest termen als „bestuurlijk dwalen”.

Pustjens kondigt aan het begin van de vergadering zijn aftreden aan. Van toegeven aan externe druk wil hij niet weten. „Al had de Amerikaanse president druk uitgeoefend”, zegt hij tijdens een schorsing. Pustjens en Pustjens alleen bepaalt het moment van opstappen.

Zijn collega Verheesen kiest een andere weg. Hij vraagt om het vertrouwen van de raad. Daar lijkt het niet op als ook coalitiepartijen in hun bijdragen de politieke grafrede voor de wethouder verweven. De verrassing is daarom groot als Verheesen een motie van wantrouwen van de VVD overleeft. De wethouder zorgt voor een laatste plotwending: hij treedt alsnog af.

De schade van de Sinterklaas-affaire reikt verder dan twee opgestapte wethouders. Het imago van de gemeente Echt-Susteren (32.000 inwoners) is bezoedeld. Betitelingen als „het politieke Texas van het zuiden”, verwijzend naar een verleden vol affaires en soms in fysiek geweld ontaardende raadsvergaderingen, krijgen een nieuw leven.

De onafhankelijke rol van de vorig voorjaar aangetreden burgemeester Dieudonné Akkermans wordt ondertussen door sommigen in twijfel getrokken door te verwijzen naar zijn rol als voorzitter van het CDA Limburg. Een ander citeert gretig uit de leerboeken van Raymond Schlössels, hoogleraar bestuursrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen: „Het recht mag nooit de speelbal van de politiek zijn.” Dezelfde Schlössels is voorzitter van de CDA-afdeling Echt-Susteren. Gedeputeerde Herman Vrehen, ooit begonnen in de raad van het toen nog zelfstandige Susteren, is daar bestuurslid. Hij is het middelpunt van een integriteitsonderzoek, omdat hij ook actief is in de harmonie en in de organisatie van een carnavalsfeest, die allebei subsidie ontvingen.

Instellingen en verenigingen in Echt-Susteren die geld kregen, zijn niet blij dat ze nu allemaal in verband worden gebracht met vriendjespolitiek. Sommige organisaties die buiten de boot vielen, willen met het reparatiebesluit van de gemeenteraad in de hand en een beroep op het gelijkheidsbeginsel ook aanspraak maken op gemeentelijke gelden.

Burgemeester Akkermans kende de reputatie van Echt-Susteren toen hij solliciteerde. In een emotionele rede tijdens de raadsvergadering liet Akkermans echter doorschemeren, dat wat hij – eenmaal in functie – tegenkwam zijn stoutste verwachtingen overtrof: „Het zou te gemakkelijk zijn om te bedanken voor de erfenis die ik in dit huis heb aangetroffen toen ik hier startte. Het is te goedkoop om weg te lopen en schuldigen aan te wijzen. De diepere oorzaak is een collectief systeemfalen. Dit is geen incident. Het zit dieper.”

Akkermans maakte van de gelegenheid gebruik om wat extra bevoegdheden naar zich toe te trekken. De politiek in Echt-Susteren kent wel een integriteitscode, maar er is nooit afgesproken wie toeziet en eventueel optreedt. Dat moet snel geregeld worden, vindt de burgemeester. Tot die tijd treedt hij zelf als scherprechter op.

Akkermans laat een integriteitsonderzoek instellen en wil een interne schoonmaak „die minimaal duizend dagen gaat duren”. Daarbij moet de bestuurscultuur worden bekeken, maar ook „elke kast worden opengetrokken of er niet nog meer bedrijfsrisico’s liggen”.