Amos Oz

Aan het einde van Bush’ presidentiële carrière onthulde een adviseur de lijst van boeken die Bush de afgelopen jaren las. Smullen, zo’n lijstje. Ik wil van iedereen wel weten welk boek er meegaat in bad, zeker van Bush. Maar de inhoud viel wat tegen. Oké, het waren er veel. Maar vooral biografieën van presidenten en boeken over oorlogsvoering. Hoe had de wereld er uitgezien als Bush meer over popsterren en tuinieren had gelezen?

Wat gaan de nieuw gekozen politici in Israël lezen? In ieder geval niet elkaars werk, want dat is er niet. Anders dan in Nederland, waar weken voor de verkiezingen de boekhandel vol ligt met als persoonlijk boek vermomde partijprogramma’s. Alleen Benjamin Netanyahu schreef een standaardwerk: 400 pagina’s dik en vijftien jaar oud. Als de rechtse politici iets heel anders willen lezen, lezen ze Hoe genees je een fanaticus? (Bezige Bij, €5,-). Deze gebundelde essays van de Israëlische schrijver Amos Oz kunnen prima dienen als zelfhulpboek. Sommigen moeten genezen van hun rookverslaving, anderen van hun fanatisme.

Volgens Amos Oz is het gevaarlijk om een fanaticus te zijn. Hij kan het weten, want hij was er zelf één. De symptomen: onverzettelijke rechtheid in de leer en wens om andere mensen te dwingen tot verandering. Gevaar: het zit in ieders genen en is erg besmettelijk. Met fanatiek-zieke Palestijnse en Israëlische leiders, betoogt Oz, komt er geen vrede.

Hoe genees je een fanaticus? is van vóór de Tweede Libanonoorlog en van voor de Gaza-oorlog, maar het is tijdloos. Oz schetst het Israëlisch-Palestijns conflict kort en overzichtelijk en dat is wel weer eens lekker na al het raket-hier-luchtaanval-daarnieuws van de afgelopen maanden. Hij gaat alle heikele punten langs: de nederzettingen, Palestijnse vluchtelingen en de precieze grenzen. Volgens Oz gaat het conflict niet over de waarden van de islam, iets wat Geert Wilders betoogt. Het gaat ook niet over de mentaliteit van de Arabieren, een overtuiging waar de nationalistische Israëlische politicus Avigdor Lieberman veel stemmen mee kreeg.

Zoals een zelfhulpboek betaamt, is er ook een oplossing: de grond eerlijk verdelen tussen Israëliërs en Palestijnen. „Een scheiding doet altijd pijn, is altijd pijnlijk. Met name deze speciale scheiding, omdat de betrokken partijen in hetzelfde huis blijven wonen. Niemand verhuist. Omdat het huis klein is, moeten er speciale afspraken worden gemaakt over de badkamer en de keuken.”

Oz’ compromissen kunnen vast niet op bijval rekenen van de nieuwe Israëlische leiders. Misschien dat de boekenlijst van Barack Obama meer inspiratie geeft. Hij houdt van Shakespeare. Volgens Amos Oz is Shakespeare lezen nu net een van de beste oplossingen tegen fanatisme. „Elke vorm van fanatisme eindigt bij Shakespeare in een tragedie of een klucht.”

Ilse van Heusden