Alleen in een kamer met een glas water

De reis van Geert Wilders naar Londen en weer terug duurde vijfenhalf uur. Voorbij de paspoortcontrole op vliegveld Heathrow kwam hij niet. „Ik ben hier ook niet blij mee.”

Een dag met Geert Wilders, met vijftig andere journalisten. Naar Londen, op en neer. Kwart voor twee weg, kwart over zeven terug. Vaak was de PVV-leider al voorpaginanieuws in Nederland, deze dag openen de journaals in Groot-Brittannië ook met de Dutch right-wing politician.

De dag begon in het perscentrum van Schiphol. Tegen twaalf uur stroomt die vol. Wordt Geert Wilders wel of niet op het vliegtuig van British Midland naar Londen toegelaten? En, mag hij van de Britse autoriteiten dan alsnog het land in? Niemand weet iets. British Midland heeft alleen maar een vaag persbericht gestuurd. Strekking: als iemand fit is, over de juiste papieren beschikt en de maatschappij niet door autoriteiten op de hoogte is gebracht van officiële bezwaren dan wordt hij vervoerd.

Dan gaat het gerucht dat Wilders ervan afziet. Op die vraag per sms, antwoordt Wilders binnen 30 seconden met een grap: „Nee, ik ga kroketten eten in Brussel.”

Er zijn verslaggevers, cameramensen en fotografen uit Nederland, België en Groot-Brittannië. En er is een al wat oudere Italiaanse journalist. De meesten hebben vlucht BD 104 geboekt – tickets waren nog volop verkrijgbaar. De PVV-leider had de media eerder gemeld dat hij die vlucht neemt, ondanks de brief die hij namens de Britse minister van Binnenlandse Zaken heeft gekregen en waarin staat dat hij niet welkom is. „We gaan lekker shoppen”, zegt een vrouw. De meesten verwachten dat Wilders niet door British Midland wordt toegelaten.

Dan komt Wilders ineens binnen. Hij heeft, zo zegt hij, „eigenlijk niets te vertellen”. Toch creëert hij zijn eerste mediamoment van de dag: „Ik heb zojuist mijn ticket gekregen, ook voor de terugvlucht morgenvroeg. Ik hoop ze allebei te kunnen gebruiken.” Hij heeft wel een waarschuwing: de gezagvoerder heeft gezegd dat de media aan boord zich wel moeten gedragen, anders vliegt hij „rücksichtslos” terug.

Na een reeks vragen en een fotomoment met zijn paspoort en de tickets verdwijnt Wilders weer achter een deur. De journalisten die een ticket hebben haasten zich naar gate D22. Aan boord is er schrik. Geen Geert Wilders. Zou hij dan toch zijn tegengehouden?

Vlak voor vertrek komt de PVV-leider binnen, met twee bewakers. Alle cameramensen en fotografen springen op. Ze duwen elkaar naar voren. Chaos, wanorde. Passagiers zijn verbaasd, geïrriteerd ook. „Doe even gewoon”, roept een jonge vrouw. En dan gilt ze naar haar familie: „Kijk ze eens tegen elkaar duwen.”

Het vliegtuig stijgt op. Verslaggever Rutger Castricum van GeenStijl zegt: „Hij zit wel rechts, uiterst rechts.” Wilders zit voorin. Een plek naast hem is leeg. Zodra het kan, in de lucht, lukt het om op die plek te gaan zitten. Weet hij wat er gaat gebeuren? „Ik weet net zoveel als jij.”

Dan probeert iedereen dichtbij te komen. Britse journalisten zijn het brutaalst. Zij nemen het gesprek over. Gaat hij niet alleen maar voor de media-aandacht? „Nee, ik wil laten zien dat dit het begin van het einde is van de vrijheid van meningsuiting in het Verenigd Koninkrijk.” Bestaat er niet ook een moderne islam? Bent u geen racist? Wilders raakt geïrriteerd. „Laat me even uitspreken. Dit is geen fijn gesprek. Ik ben geen racist.” En: „Ik ben hier ook niet blij mee. Ik was liever gewoon naar uw land gegaan.” De Britse regering krijgt steevast het bijwoord: cowardly. Hij legt uit waar het allemaal om gaat: „Die gevaarlijke ideologie, de islam.” De Italiaanse journalist vraag of hij ook van plan is om naar Italië te gaan. „Ja, over een week”, zegt Wilders. De verslaggever van GeenStijl geeft hem een roze boerka, om incognito het land in te komen. Wilders geeft hem lachend terug.

De Airbus zet de daling in. Iedereen moet naar zijn plek. Na de landing willen de cameralieden snel uit het vliegtuig. Ze staan te vroeg op. De piloot trapt hard op de rem. Sommigen vallen over elkaar heen, de Italiaanse journalist ligt languit in het gangpad.

Op het vliegveld loopt de hoofdrolspeler naar de douane. In de nauwe gangen is het duwen en trekken. Dan gaat hij ineens rechtsaf, en wordt de rest tegengehouden. Nog te zien is dat hij achter een deur verdwijnt. Vertwijfeling bij de journalisten. Wat is er nu precies aan de hand?

Weer een sms naar Wilders. Een kwartier later antwoordt hij: „Ik ben aangehouden/detained en word over een uur teruggestuurd.”

De terugvlucht, de BD 111. Vertrek vier uur Britse tijd, maar er is vertraging. Er zitten nu minder journalisten in het vliegtuig. Er is lichte spanning. Zit Wilders ook op deze vlucht? Dat zou het verhaal wel mooi rondmaken. Maar de plekken voorin zijn allemaal bezet. Hebben ze hem van een ander vliegveld laten vertrekken?

Dan komt hij toch binnen. Lachend loopt hij naar de laatste rij. In de lucht staat hij weer iedereen te woord, zichtbaar vermoeid. Vijfenveertig seconden is hij ondervraagd. Toen was het over. Hij zat alleen in een kamertje, met een glaasje water. In een andere ruimte zag hij de Nederlandse ambassadeur, die vergeefs probeerde hem het land in te krijgen.

Was het het allemaal waard? „Het Verenigd Koninkrijk is vandaag twee eeuwen teruggegaan in de tijd. Enig lichtpuntje is dat er nu misschien meer discussie komt over de vrijheid van meningsuiting.” De volgende stap? Volgende week wil hij een interpellatiedebat met premier Balkenende en minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) om te eisen „dat ze uit hun luie stoel komen, dat ze keihard tegen premier Gordon Brown zeggen: dit vindt Nederland onaanvaardbaar”. Verhagen zegt ongeveer op dat moment dat hij „diep teleurgesteld” is in de Britse regering, en dat hij Wilders zal steunen als die in beroep gaat tegen het verbod om het land te bezoeken. In een verklaring meldde Buitenlandse Zaken dat Nederland het „betreurt” dat de Britten het besluit om hem te weigeren niet heeft teruggedraaid. Betreuren. Dat betekent in het diplomatieke verkeer: er wordt geen halszaak van gemaakt. „Verhagen moet niet de makkelijke weg kiezen”, reageert Wilders. Of hij in beroep gaat bij de Britten weet hij nog niet.

Kwart over zeven landt het vliegtuig. Hij is weer op Nederlandse bodem. Onder aan de trap komen twee gepantserde auto’s voorrijden. Snel is hij vertrokken. In de aankomsthal staan drie cameraploegen. Maar hij zal daar niet meer komen. Geert Wilders kiest zijn momenten.

Kijk voor een fotoreportage op nrc.nl/binnenland