Wordt de aarde dikker?

Turend in de diepten van de Grand Canyon dacht Rein Dam uit Middelaar: om voorwerpen uit het verleden te vinden, moet je graven. Hoe ouder de voorwerpen, des te dieper het graafwerk. Groeit de omtrek van de aarde?

In den beginne, toen werd de aarde dikker en dikker. „De theorie is dat planeten ontstaan uit een schijf van gas en stof die rond een jonge ster draait”, zegt Daphne Stam van SRON, het nationaal instituut voor ruimteonderzoek. „In zo’n schijf botsen stofdeeltjes op elkaar en vormen zo kiezels, stenen en rotsblokken. De brokken klonteren langzaam samen, totdat ze door hun eigen zwaartekracht een bol vormen. Zo zou de aarde ongeveer vijf miljard jaar geleden zijn ontstaan.”

En toen was de aarde min of meer af. In de chemie wordt wel gesproken van de wet van behoud van massa: in een gesloten systeem komt er niets bij en gaat er niets af.

Waarom zitten Romeinse potjes dan zo diep onder het maaiveld? Omdat de materie op aarde zich wel verplaatst, vertelt Henk Baas, historisch geograaf bij de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten. „Oudere lagen verdwijnen onder nieuwere lagen. Zo is Nederland vooral gevormd door afzettingen van rivierklei van de Rijn en Maas, door zeeklei, veengroei en de wind die löss, dekzanden en stuifzanden verplaatst.”

De ene beschaving wil de andere ook nog wel eens een kopje kleiner maken. Natuurrampen en de tand des tijds maken nieuwbouw doorlopend noodzakelijk. Zo bouwt de mens letterlijk voort op de fundamenten van voorouders.

Los daarvan wordt de aarde iedere dag toch een héél klein beetje dikker. In haar jaarlijkse omloop om de zon ‘veegt’ de aarde nog altijd 30 tot 50 miljoen kilogram ruimtestof op, mailt hoogleraar sterrenkunde Frank Israel van de Leidse Sterrewacht. Een groot deel verdampt voor de grond is bereikt. De toename in vaste massa op aarde zal ruwweg 5 tot 10 miljoen kilogram per jaar zijn.

Dat lijkt misschien veel, maar dat is het – globaal gezien – niet. In één miljard jaar tijd daalt er twee gram ruimtestof neer per vierkante centimeter aardoppervlak. Daardoor neemt de massa van de aarde toe met eenzeshonderdmiljoenste. En groeit de straal van de aarde (circa 6.365 kilometer) met 6 millimeter. Israel: „Dat is niet zo veel.”