'Wij willen geen lijkenpikkers zijn'

Zij deden het al goed, maar nu groeien Triodos en ASN als kool. Klanten lopen weg van de banken die deposito’s vergokten. Ze stappen over naar de ideële banken. En duurzaamheid is in de mode.

Winnaars zijn het, maar zo willen ze niet worden genoemd. „Ik wil geen lijkenpikker zijn”, zegt de een. „Het is ongelukkig was er allemaal is gebeurd”, zegt de ander.

De orkaan van de kredietcrisis woedt nog altijd door. Banken lijden wereldwijd, al of niet door eigen schuld. Maar er zijn ook banken die van de problemen profijt hebben – al willen ze het zo dus niet noemen.

Het zijn niet de grootbanken, de gevestigde namen. De twee banken in Nederland die klanten erbij krijgen en de malaise makkelijk doorstaan zijn Triodos Bank en ASN Bank. Hun missie is simpel gesteld: duurzaamheid. Het geld dat binnenkomt via spaarrekeningen en voor beleggingen investeren zij in bedrijven die duurzaamheid zoals milieubehoud hoog in het vaandel dragen. Of, zoals directeur Matthijs Bierman op het hoofdkantoor van Triodos Bank in Zeist het zegt: „Wij lenen geld uit aan bedrijven die de samenleving een duw in de goede richting geven”.

Beide banken zijn al enige decennia bezig met duurzaam bankieren. Beide succesvol, maar toch in de marge van de bankensector. Daar zitten ze nog steeds, maar de groei die enige jaren geleden begon, neemt nu explosief toe. Triodos en ASN profiteren van de populariteit die duurzaamheid geniet. Daarbij komt de onrust in de financiële sector. Consumenten hebben meer en meer moeite met de onduidelijkheid over wat banken eigenlijk doen met hun spaargeld. Zo was er de affaire rond beleggingen in clusterbommen in 2007, vervolgens kwam de kredietcrisis met de beleggingen in zeer riskante Amerikaanse hypotheken. De consument keert zich af van de traditionele banken en zoekt naar alternatieven die een andere wijze van bankieren propageren.

U heeft er mooi profijt van?

Bierman van Triodos: „Er was de afgelopen drie jaar al veel groei. Dat ging steeds in golven. Die groei vlakte weer af, maar altijd op een hoger niveau. Na september vorig jaar is er echt een nieuwe beweging op gang gekomen. We zagen veel mensen van Fortis en de Postbank naar ons overstappen omdat ze zich niet meer thuis voelen bij hun bank, het niet meer eens zijn met het beleid. We krijgen bijvoorbeeld Postbankklanten omdat die niet over willen naar de ING nu beide samengaan, ze willen niet naar een bank die de Formule 1 sponsort.”

Triodos had eind 2007 90.000 klanten, een jaar later waren dit er 110.000 en volgens Bierman gaat de groei dit jaar hard door. Bij ASN stond de teller medio 2008 op 395.000 klanten. De cijfers over het hele afgelopen jaar zijn nog niet bekend, maar als de groei doorzet komt het aantal klanten eind 2008 uit op 427.000.

Ewoud Goudswaard, directeur van ASN Bank, zegt op het hoofdkantoor van zijn bank in Den Haag: „De groei komt niet puur door de kredietcrisis, maar mensen kijken door de crisis nu wel veel meer naar wat een bank precies doet. Ze worden kritischer en willen weten wat de bank doet met hun geld.”

Ondanks de scherpe groei zijn de twee banken nog altijd kleine jongens in het bankenlandschap. Kijk naar grote spelers als ING/Postbank, Rabobank en ABN Amro en je ziet banken die miljoenen klanten hebben.

Maar de grootbanken die hard zijn geraakt door de crisis kunnen op weinig medeleven rekenen van Bierman en Goudswaard.

Goudswaard: „De financiële sector is te veel gericht geweest op het zo snel mogelijk zo veel mogelijk geld verdienen. „De realiteit is uit het oog verloren. Als de economie met een paar procent groeit en je verwacht dan een rendement dat veel hoger ligt, dan is dat onrealistisch. Dat is op de langere termijn niet houdbaar.”

Bierman: „De huidige problemen in de sector zijn veroorzaakt doordat er te veel risico’s zijn genomen, door de hijgerige beursanalisten, door activistische aandeelhouders, door de bonuscultuur, door de ego’s van bankiers.”

Waar de grote concurrenten miljarden moesten afschrijven of zelfs werden genationaliseerd, bleven Triodos en ASN buiten schot. Zij belegden niet in de Amerikaanse hypothekensector, maar werden via de markt uiteindelijk toch ook geraakt. Ook zij hebben beleggingsfondsen die tientallen procenten verlies moesten boeken.

„Maar wij zijn niet geraakt via de bank zelf”, zegt Bierman. „We hebben een strikte scheiding tussen het spaargeld en de fondsen. Wij beleggen niet met spaargeld op de financiële markt. Bij ons is geld geen doel maar een middel om onze visie te verwezenlijken.”

Bierman denkt en hoopt dat de huidige malaise een kentering teweeg zal brengen in de structuur van financiële instellingen. Bierman: „De oplossing voor het probleem van de sector is om de banken op te knippen. Een deel wordt een echt bankbedrijf dat geld aantrekt en weer uitzet op een veilige manier. De andere onderneming kan geld aantrekken om te beleggen op de financiële markten. Nu trekken banken geld aan van spaarders en beleggen daar op een risicovolle manier mee. Kijk naar sommige banken die een spaarrente beloven van 5 procent of meer. Die moeten dat ergens terugverdienen en dus risico nemen. Dat gaat een keer fout. Kijk naar ING Direct. Dat haalt internationaal 200 miljard euro op onder de paraplu van het Nederlandse garantiestelsel en investeert dat dan weer deels in Amerikaanse Alt-A hypotheken, naar mijn mening een te risicovolle investering. We moeten voorzichtige banken overhouden die vallen onder het garantiestelsel. De andere worden investeringsmaatschappijen.”

Is een drastische verandering bij grote banken verwachten niet optimistisch of zelfs naïef?

Bierman: „Banken zullen hieraan nog niet toe zijn en ik weet ook dat in het collectieve geheugen een crisis snel weer vergeten is. Als we binnen drie maanden structurele koersstijgingen zien, zal de roep om hervormingen snel verstommen. Maar ik denk dat we nog zeker een jaar bezig zullen zijn met de banken en de economische problemen. En de politiek en toezichthouders willen volgens mij wel veranderingen. De huidige bedrijfscultuur van banken past niet bij de maatschappelijke rol die banken hebben. Minister Bos van Financiën draait nu bij vrijwel alle grote banken aan de knoppen, zo’n kans als nu krijg je nooit meer.”

Goudswaard: „Opsplitsing van banken zal niet helpen. Want daarmee los je de kern van het probleem niet op. Er moet een normaal verwachtingspatroon komen over rendement, er moet gekeken worden naar de bonuscultuur en je moet niet in producten investeren waarvan je de risico’s niet kan overzien.”

Ondanks de enorme financiële en economische problemen zijn beide bankiers optimistisch over hun bank. Triodos hoopt over drie jaar twee maal zo groot te zijn wat betreft klanten en spaargeld. Bij ASN willen ze de komende jaren naar 1 miljoen klanten.

De bankensector zelf zal volgens hen moeten teruggaan naar het meer traditionele, meer voorzichtigere bankieren. „De druk op de sector om te veranderen is heel groot”, zegt Goudswaard van ASN. „Ik denk dat het heel moeilijk is om terug te keren naar hoe het was, naar de grote bonussen en het kortetermijndenken.”