We hebben geen andere keus

Oppositievoorman Morgan Tsvangirai is sinds gisteren premier van Zimbabwe.

Activisten twijfelen over de machtsdeling met Mugabe.

Tienduizenden handen gaan in de lucht. Ritmische klanken schallen door het stadion. Langs de tribunes wordt een portret gedragen van Morgan Tsvangirai, ‘minister-president’ staat erop. Het feest in het stadion aan de rand van Harare is al in volle gang als oppositievoorman Tsvangirai ’s ochtends elders in de hoofdstad door zijn rivaal president Mugabe als premier wordt geïnstalleerd. De tienduizenden in het stadion weten het zeker: in Zimbabwe begint een nieuw tijdperk.

„Het is heel jammer”, zegt een MDC-aanhanger hoofdschuddend, „maar de machtsdeling met Mugabe gaat niet werken.” De partijactivist, die anoniem wil blijven, strijdt binnen Tsvangirais MDC al jaren voor verandering in Zimbabwe. Als infiltrant was hij bij bijeenkomsten van regeringspartij Zanu-PF waar het geweld tegen MDC’ers werd gepland. Als je leider besluit premier te worden, moet je hem steunen, nietwaar? Daarom is hij hier vandaag. Maar het liefst had hij gezien dat Tsvangirai zijn rug recht had gehouden. „De machtsdeling vindt plaats op de voorwaarden van Mugabe. Tsvangirai heeft geen garanties afgedwongen, hij levert zich uit aan het regime.”

Veruit de meeste Zimbabweanen die vorig jaar op de MDC stemden, steunen Tsvangirai’s besluit om toe te treden tot de regering. Ze weten wel dat het veiligheidsapparaat, dat met geweld Mugabes herverkiezing afdwong, in handen blijft van de president. Dat de MDC het risico loopt om Mugabes plunderregime van legitimiteit te voorzien. Of dat de kliek rond Mugabe de MDC wil gebruiken om de internationale hulp te laten hervatten, zodat de zelfverrijking kan worden voortgezet.

„We hebben geen keus”, omschrijft Tevas Makamure het gevoel van de meeste MDC-stemmers. De 42-jarige automonteur woont in Budiriro, een door gras overwoekerd industriegebied even buiten Harare. Budiriro is te gronde gericht door Mugabes wanbeleid. De olijfoliefabriek? Dicht. De Mazda-fabriek ernaast? Een dag per week open. De cementfabriek? Failliet. „Ik verdien geen geld meer”, zegt Tevas. „Ik probeer te overleven met mijn vrouw en drie kinderen. Morgans besluit is de enige kans dat er eindelijk iets verandert.”

De tegenstanders van de samenwerking met Zanu-PF mogen een minderheid vormen, zij zijn wel invloedrijk. Het zijn vooral activisten, mannen van het eerste uur. De voorvechters binnen de vakbondskoepel waar in 1999 de MDC uit voortkwam met Tsvangirai als leider. Activisten die jarenlang hun leven hebben geriskeerd in het verzet tegen de oorlogsveteranen en jeugdmilities van Zanu-PF. Mannen wier inzet onmisbaar is voor de eenheid binnen de partij.

Mislukt de coalitieregering, dan riskeert Tsvangirai hun steun te verliezen. Zo’n man is ook Tendai Biti, de tweede man van de MDC die namens Tsvangirai onderhandelde met Zanu-PF. Biti werd door Tvangirai aangewezen als nieuwe minister van Financiën, maar het is bekend dat ze sterk van mening verschillen. Biti verklaarde eerder dat Tsvangirai niet moest samenwerken met Mugabe.

„Ik begrijp dat Zimbabweanen wanhopig zijn en bereid risico’s te nemen”, zegt de anonieme MDC-activist. Maar, zegt hij, denk aan wat Joshua Nkomo overkwam. De Ndebele-leider besloot in 1987 met zijn partij Zapu te gaan samenwerken met Zanu-PF en Mugabe, nadat Mugabes Vijfde Brigade circa dertigduizend Ndebele’s had afgemaakt. Nkomo werd vicepresident, om vervolgens gemarginaliseerd te worden door Mugabe en uitgekotst door zijn eigen achterban. „Als dadelijk blijkt dat Tsvangirai de verwachtingen niet kan waarmaken, raakt hem dat als een boemerang”, zegt de activist.

Volgens Tevas gaat het ‘Nkomo-scenario’ niet op. „Zijn partij ging op in Zanu-PF, de MDC blijft zelfstandig. We hebben zelfs een meerderheid in het parlement.”

Het vertrouwen in Tsvangirai onder de activisten wordt niet groter door diens besluit om ‘ja’ te zeggen tegen Mugabe, terwijl tientallen partijgenoten nog in de cel zaten. De meeste kiezers nemen dit voor lief, ze hebben wel wat anders aan hun hoofd. „Maar voor mij zijn dit principes”, zegt de anonieme activist. „Het voelt als verraad.”

Hoe diep zijn weerstand zit, bleek eerder op de begraafplaats bij zijn dorp aan de landelijke rand van Harare. Vermomd met zonnebril en hoofddeksel neemt hij het bezoek mee naar het graf van een medestrijder, doodgeslagen door Mugabes militieleden. Op het graf liggen een tinnen bord en een lepel – Zimbabweanen versieren graven met eetgerei van de overledene. Onder de brandende zon prevelt de MDC’er een gebed.

„Vorig jaar, voor de beslissende stemronde, verscholen wij ons nachtenlang op deze begraafplaats”, zegt hij. „We waren gevlucht voor Mugabes mannen die ons dorp terroriseerden. Ze sloegen drie inwoners dood. We wisten dat ze ons niet zouden zoeken want in Afrika mag je de doden niet storen. Met zulke mensen wil Tsvangirai samenwerken? Daar hebben we niet voor gestreden en geleden.”

Henry Chimbiri denkt dat Tsvangirai mede tot samenwerking met Mugabe heeft besloten om dit soort dissidente geluiden geen ruimte te geven. Chimbiri is actief voor de MDC-Mutambara, een factie die zich in 2005 afscheidde van de MDC. „Er is veel rivaliteit binnen de MDC. En die zal straks weer de kop opsteken als Tsvangirai baantjes binnen de overheid moet verdelen.”

Het is veel te voorbarig om aan een nieuwe afsplitsing te denken, zegt de anonieme activist. „Nu we tot hier zijn gekomen, moeten we Morgan voorlopig wel steunen.” Maar hij weet ook dat het geduld binnen de MDC niet eindeloos is.