Spitse en snelle vriendentwist om blanco schilderij

Theater Art van Yasmina Reza door Senf Theaterpartners. Regie: Peter de Baan. Gezien: 8/2 Stadsschouwburg, Haarlem. Tournee t/m 28/5. Inl.: www.arttoneel.nl ****

Het is een rechthoekig stuk witgeverfd canvas. Als iemand die je dierbaar is dat ogenschijnlijk niks voorstellende, witte doek koopt voor een immens bedrag, moet je daarvan dan wanhopig worden? De Franse schrijfster Yasmina Reza stelt in haar populaire toneelstuk Art die vraag aan de orde. In Nederland is Reza een geliefd schrijfster: Art, ook gespeeld als Kunst, beleefde al vele opvoeringen. En Theatergroep Suburbia reist nu rond met haar nieuwste stuk, De God van de Slachting.

Reza’s populariteit is begrijpelijk. Haar scènes zijn herkenbaar en de dialogen spits; er zit humor in. De personages hebben een akelige verbale begaafdheid, nooit zit iemand om een woord verlegen.

Regisseur Peter de Baan, bekend van de acteursserie De vloer op..., brengt Art met drie acteurs die tot de sterren van het Nederlandse toneel horen: Huub Stapel, Victor Löw en Sjoerd Pleijsier. De Baan is een spelregisseur. Dat merk je in elke scène. In het strakke decor overheersen drie moderne, stijlvolle banken, voor elke speler een. De niet onbemiddelde Serge (Huub Stapel) koopt voor honderdduizend euro een monochroom wit schilderij met, als je goed kijkt, „fijne lijntjes” erin. Zijn beste vriend Mark (Sjoerd Pleijsier) raakt hiervan in de war. Als bemiddelaar fungeert de goedige Yvan (Victor Löw).

De aankoop van het kunstwerk heeft het effect van een fragmentatiebom: door kunst spat de vriendschap uit elkaar. Van de kunstminnende Serge maakt Stapel een karaktervol personage: hij houdt werkelijk van het intieme, verstilde schilderij en probeert zijn vriend Mark daarvan te overtuigen. De leegte spreekt hem aan. Stapel presenteert Serge als een wat eenzame, in zichzelf gekeerde man. Deze interpretatie is nieuw aan Art. In eerdere uitvoeringen overheerste de arrogantie van Serge. Dankzij de gevoelige rolopvatting wordt de voorstelling meer dan amusement: een tragedie begint zich af te tekenen. Stapel verschanst zich om de aanvallen van Mark te weerstaan.

Pleijsier verbeeldt prachtig welk effect de aanschaf van het kunstwerk op zijn personage heeft. Hij beseft dat hij teleurgesteld is om niks anders dan een „wit vierkantje”. En toch laat het hem niet los. Victor Löw zet krachtige spelmiddelen in om de doorgedraaide Yvan neer te zetten, op de rand van de overdrijving. Dat neemt niet weg dat Yvans angst voor de aanstaande huwelijksdag onvergetelijk is. Niet alleen het schilderij, ook een prille bruid bedreigt de band tussen de vrienden. Art in de regie van De Baan met deze spelers laat fraai zien hoe wankel vriendschap is. Totdat Pleijsier op een geniaal idee komt: het witte schilderij stelt sneeuw en wolken voor, waarin iemand is verdwenen. Opeens wordt Art ontroerend.