Poetins president heeft ook een eigen mening

De Russische president lijkt in opstand tegen zijn premier. Medvedev geeft Poetin ongevraagd advies en verandert diens wetten.

Zag het er sinds Dmitri Medvedevs aantreden als president vorig jaar nog naar uit dat zijn langdurige collegiale band met Vladimir Poetin iedere storm zou doorstaan en die laatste geen grammetje macht zou hoeven inleveren, sinds kort lijkt het hommeles tussen beiden. Botsende opvattingen over de aanpak van de economische crisis veroorzaken de eerste barstjes in hun verbintenis.

Deze week kwam het Instituut voor Moderne Ontwikkeling, een aan het Kremlin gelieerde denktank met Medvedev in de raad van toezicht, met een rapport waarin het de regering opriep tot politieke en economische liberalisatie. Uitbreiding van de burgerrechten en de rechtsstaat dus. Een fellere aanval op Poetins zorgvuldig opgebouwde autoritaire machtssysteem is bijna niet denkbaar.

Eind 2008 sprak Medvedev met een groep onafhankelijke economen, die hem waarschuwden dat Rusland op een catastrofe afstevende. Volgens weekblad Novoje Vremja zou Medvedev de conclusies van dat gesprek naar Poetin hebben gestuurd, die ze meteen in de prullenbak wierp. Het doorgaans welingelichte blad zei dat Poetin het ‘ongevraagde advies’ als een stap zou hebben opgevat om de leiding in de crisisbestrijding uit zijn handen te nemen.

Wat er precies aan de hand is in het Kremlin weet op dit moment geen enkele buitenstaander. Kremlinologie is koffiedik kijken en misschien probeert de sluwe Poetin via Medvedev dingen voor elkaar te krijgen die hij zelf niet kan realiseren zonder de steun van de conservatieven te verliezen. Maar dat er iets aan het schuiven is, valt niet te ontkennen.

De spanningen werden voor het eerst zichtbaar halverwege december, toen Poetin de importbelasting op tweedehands Japanse auto’s fors verhoogde in een vergeefse poging de Russische auto-industrie te redden. In Vladivostok en andere steden in het Verre Oosten gingen tienduizenden Russen, die met die handel hun geld verdienden, de straat op om te protesteren. De lokale overheid weigerde geweld tegen de demonstranten te gebruiken en dus stuurde het Kremlin oproerpolitie vanuit Moskou. Poetin eiste vervolgens het ontslag van de regionale politiechef wegens insubordinatie. Medvedev hield dit tegen.

Medvedev ontwikkelde zijn ‘dissidente’ gedrag in de volgende weken nog verder. Hij gaf opdracht een onder Poetin gemaakte wet op landverraad zo aan te passen dat niet iedere criticus van de regering van landverraad en iedere Russische medewerker van een buitenlandse organisatie van spionage kon worden beschuldigd.

Maar het publieke hoogtepunt was dat Medvedev na de moord op Novaja Gazeta-journaliste Anastasia Baboerova en mensenrechtenadvocaat Stanislav Markelov deed wat Poetin na het doodschieten van Anna Politkovskaja in 2006 naliet: hij ontving hoofdredacteur Dmitri Moeratov van de oppositionele Novaja Gazeta en mede-eigenaar van die krant Michail Gorbatsjov om hen en de nabestaanden van de slachtoffers te condoleren. „Ik was overtuigd van zijn oprechtheid”, zei Moeratov na afloop van de ontmoeting, die plaatsvond toen Poetin in Davos was.

Poetin en Medvedev doen voor de buitenwereld hun best om te laten zien dat ze het nog altijd eens zijn. Tot op zekere hoogte is dat ook zo, zij het dat Medvedev, ondanks zijn geringe macht, van de crisis gebruik maakt om een eigen gezicht te ontwikkelen en zijn politieke pubervet kwijt te raken. Dat dat meer volwassen gezicht bepaald wordt door politieke denkbeelden van rationele en ‘liberale’ politici als minister Koedrin van Financiën en diens adviseurs in plaats van door de conservatieve schare rond Poetin, is echter veelzeggend. Al is het nog voorbarig om te concluderen dat Poetin en Medvedev elkaars tegenstanders zijn geworden.

Die echte tegenstanders bevinden zich onder hun respectievelijke aanhangers. Want de al jaren woedende machtsstrijd tussen de groep rond Koedrin en de conservatieven, zoals vicepremier Igor Setsjin, is door de crisis verhevigd. Voor de buitenwereld blijkt die strijd uit de tegenstrijdige maatregelen die afgelopen weken zijn afgekondigd op het gebied van steun aan bedrijven van oligarchen, zoals de conservatieven willen, of aan de banken, zoals de groep rond Koedrin wil.

Kort na Medvedevs aantreden deed in Rusland de anekdote de ronde dat Poetin zijn opvolger een nieuwe Mercedes cadeau had gedaan. Toen Medvedev in zijn nieuwe speeltje wilde wegrijden, bleek het stuur te ontbreken. Dat lag in de bureaulade van Poetin.

Vraag is nu of Medvedev dat stuur echt te pakken wil krijgen en voldoende macht verwerft om de schuldbelaste economie in een nieuwe richting te laten rijden, waarin Poetins machtsstructuur buiten spel wordt gezet. Als hem dat niet lukt, of als hij dat uiteindelijk niet durft, dan staat Rusland volgens velen een versterking van de overheidsrepressie te wachten. Want zeker is dat de crisis in Rusland voorlopig niet voorbij is en miljoenen Russen de komende maanden hun baan zullen verliezen. En dat is iets wat ze niet zomaar over zich heen zullen laten gaan.