Tijdens de speech begonnen de beurskoersen al te dalen

Nieuwsanalyse

Het reddingsplan van de regering-Obama krijgt stevige kritiek uit de financiële sector. Maar dat het plan hiaten bevat, is onvermijdelijk.

Je moet het maar durven, een hulplijn van ruim 2.000 miljard dollar toegeworpen krijgen om de rommel op te ruimen die je zelf hebt veroorzaakt, en dan teleurgesteld reageren. Toch is dat wat er gisteren en vandaag gebeurde in reactie op het plan van de regering-Obama om de economie te redden en de financiële sector te versterken.

Het Financial Stability Plan dat Obama’s minister van Financiën Tim Geithner presenteerde, mag van een duizelingwekkende omvang zijn, vertrouwen inboezemen deed het allerminst. Nog tijdens de speech van Geithner begonnen de koersen al te dalen.

De negatieve reactie op de beurzen verleidde president Obama gisteren in een televisie-interview met ABC News nog tot een ontnuchterende uitspraak: „Ik denk dat Wall Street hoopt op een makkelijke oplossing voor deze situatie, en die is er niet.” Obama suggereert daarmee dat de financiële sector, die de rotzooi grotendeels zelf heeft veroorzaakt, het eigenlijk helemaal niet verdient om zoveel hulp te krijgen.

Dat het plan hiaten bevat is onontkoombaar. Geithner heeft sinds de inauguratie van zijn politieke baas precies drie weken de tijd gehad om zijn plan vorm te geven. Maar snelheid was volgens Geithner de enige optie: „In de VS in de jaren dertig, in Japan in de jaren negentig en in andere gevallen duurden crises langer en veroorzaakten ze grotere schade omdat overheden te laat op de rem trapten. Wij kunnen die fout nu niet maken”, zei hij gisteren bij de presentatie van het plan.

Die snelheid lijkt deze keer enigszins ten koste te zijn gegaan van de zorgvuldigheid, of op zijn minst van de helderheid. Geithner schetst met grove penseelstreken mogelijke oplossingsrichtingen, maar de daadwerkelijke technische uitwerking van een deel van de plannen is nog niet bekend.

Neem bijvoorbeeld het oprichten van een of meer slechte banken, waarin de giftige beleggingen van banken ondergebracht moeten worden. Geithner zegt dat overheid en bedrijfsleven via een publiek-private samenwerking in totaal voor 500 tot 1.000 miljard dollar aan giftige producten, voornamelijk hypotheekobligaties, uit de markten moeten halen.

Het goede nieuws is dat de regering-Obama het oorspronkelijke plan van Geithners voorganger Henry Paulson nieuw leven in blaast en het probleem van de kredietcrisis bij de kern wil aanpakken: de hypotheekbeleggingen. Geithner wil de balans van banken verlossen van de onverhandelbare hypotheekobligaties die sinds het uitbreken van de crisis voor zoveel onrust en schade hebben gezorgd. Maar net als bij het oorspronkelijke Troubled Assets Relief Programme van Paulson uit oktober 2008, is nu nog steeds niet duidelijk hoe de waardering van de giftige beleggingen tot stand moet komen.

Daarbij is de bereidheid van private partijen om deel te nemen in dit opkoopfonds verre van zeker. In een vroeg stadium van de crisis (november 2007) is er even sprake geweest van de oprichting van een super-beleggingsvehikel waar de zeven grootste Amerikaanse banken in zouden deelnemen. Doel daarvan was om elkaars slechte beleggingen op te kopen en in dat vehikel te stallen. De onzekerheid over de omvang van elkaars beleggingen deed dat plan in een vroeg stadium stranden.

Ook een ander onderdeel van het plan-Geithner, de rechtstreekse steun aan huiseigenaren, is ook nog niet uitgewerkt. Er is 50 miljard dollar voor uitgetrokken, mede bedoeld om de maandlasten van huizenbezitters te verlagen.

Een derde element is bedoeld om de markt voor kredietverlening aan burgers en bedrijven weer op gang te helpen en loopt via het loket van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve. De omvang daarvan bedraagt 1.000 miljard dollar.

Tenslotte zal de overheid banken onderwerpen aan stresstests. Banken die daaruit als zwak naar voren komen, kunnen onder curatele van toezichthouder FDIC geplaatst worden om te worden gestript en doorverkocht. Volgens de econoom Roubini verklaart die dreiging voor een deel de negatieve marktreacties op het plan.

Desalniettemin laat Geithner zien dat de bestrijding van de crisis hem ernst is. Hoe onvoldragen het plan volgens critici ook is, er ligt in elk geval een blauwdruk met daaraan gekoppeld een gigantisch bedrag. Daar kunnen de Europese collega’s van Geithner nog wat van opsteken. Die kwamen gisteren in Brussel niet verder dan de afspraak dat landen zelf mogen beslissen hoe ze de crisis gaan bestrijden. Dan is een half plan nog beter dan geen plan. En Obama’s verfrissend gezonde distantie van de financiële markten kan daarbij alleen maar positief werken.

Lees de verklaring vanTimothy Geithner via nrc.nl/kredietcrisis