Op naar vierstatenoplossing

Eens werd Israël gekenmerkt door een pluralistische inheemse bevolking. Nu dreigt het land uiteen te vallen in vier rivaliserende staten, zegt Rami G. Khouri

De Israëlische verkiezingen van gisteren zullen naar verwachting leiden tot een centrum-rechtse coalitie onder leiding van Likud. Ongeacht de einduitslag (ik schrijf dit dinsdagochtend, als de stembussen opengaan), één ding is nu al duidelijk: wie ook wint, de kans om vrede te bereiken op basis van een tweestatenoplossing is gering, en dit wordt met het jaar moeilijker.

Maar onmogelijk is het niet, en wel om twee redenen. De moeilijkheden die op dit moment de vooruitzichten op vrede belemmeren zijn door mensenhanden ontstaan, en kunnen net zo gemakkelijk weer worden teruggedraaid en weggenomen door nieuwe leiders die met moed en wijsheid te werk gaan. En het gebruik van geweld door alle partijen heeft duidelijk gemaakt dat alleen een politieke oplossing vrede en veiligheid zal brengen.

De tweestatenoplossing is moeilijk maar nog altijd mogelijk, de eenstaatoplossing wordt door veel Arabieren vaak voorgesteld maar is op afzienbare termijn niet realistisch en de huidige situatie is in feite een driestatenoplossing: Israël, Gaza en de Westelijke Jordaanoever.

Maar het is nog ingewikkelder. Zoals mijn vriend Ahmad Khalidi – een Palestijns analist – het onlangs in een gesprek beschreef, opereren we nu in de schaduw van een vierstatenoplossing: Gaza, de Westelijke Jordaanoever, centrum-links Israël dat een tweestatenoplossing aanvaardt, en het centrum-rechtse Israël van de koloniale nederzettingen dat een blijvende joodse heerschappij verlangt over een groot deel van de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Golanhoogvlakte.

De Israëlische politiek is de afgelopen 30 jaar gestaag naar rechts opgeschoven. Inmiddels zouden zelfs zogeheten gematigden en mensen van het midden, zoals Tzipi Livni van Kadima en Ehud Barak van de Arbeidspartij, in elk ander normaal regeringssysteem worden aangemerkt als doorgeslagen rechtse haviken – zie hun recente oorlogshitserij inzake Gaza.

Het is veelzeggend voor de toestand van de Israëlische politiek dat veel leiders en zelfs gewone burgersoldaten op het ogenblik bang zijn om naar het buitenland te reizen, uit angst te worden beschuldigd van oorlogsmisdaden vanwege hun onevenredig barbaarse aanvallen op de burgerbevolking van Gaza.

Intussen is het zwaartepunt van de Palestijnse politiek opgeschoven naar rechts dat wordt beheerst door Hamas en de fundamentalisten. Maar die Israëlische en Palestijnse verschuivingen kunnen niet als elkaars spiegelbeeld worden gelijkgesteld.

De Israëliërs bezetten, koloniseren en annexeren Palestijns grondgebied, houden – meestal zonder vorm van proces – meer dan 10.000 Palestijnse mannen en vrouwen gevangen (onder wie gekozen parlementsleden) en vallen om de haverklap Palestijnse gebieden aan waar merendeels ongewapende burgers wonen. De Palestijnen zijn van mening dat ze een defensieve verzetsstrijd voeren tegen een Israëlische vijand die hen koloniseert of in een wurggreep houdt, en weigert zich te houden aan internationale normen die de oprichting van een soevereine Palestijnse staat en de rechtvaardige oplossing van het vluchtelingenprobleem voorschrijven.

De verschuiving naar rechts en de polarisatie in de Israëlische politiek leidt ertoe dat het land wordt beheerst door twee verschillende krachten die niet eenvoudig samengaan, terwijl de zorg om de ‘veiligheid’ het zwaartepunt van de maatschappij, de psyche en de politiek steeds verder naar rechts drijft. Sommigen ter rechterzijde zijn ronduit racisten en chauvinistische skinheads. Maar de meeste Israëliërs zijn redelijker, al neigen ze naar rechts omdat ze zich daar veiliger voelen.

Dit is een dilemma voor Israël als geheel: hoe meer het op militair geweld vertrouwt om Palestijnen en andere Arabieren te doden en onder de duim te houden, hoe meer verzet het bij de Arabieren oproept en hoe minder veilig alle Israëliërs zich voelen. De Israëliërs blijven merendeels blind voor de noodzaak om tot echte vrede en veiligheid te komen – door middel van een vergelijk met het Palestijnse nationalisme en door ook hun aandeel in de schuld te erkennen voor de verbrokkeling van de Palestijnse samenleving en het ontstaan van het vluchtelingenvraagstuk in 1947-48.

Militant en racistisch rechts in Israël is de vierde staat in de vierstatenoplossing die zich aftekent als een van de akelige resultaten van de huidige ontwikkelingen: een staat in Gaza onder leiding van Hamas, een staat onder leiding van Fatah in delen van de Westelijke Jordaanoever een rechtse, militante, super joods-nationalistische Israëlische staat in de koloniale nederzettingen van de Westelijke Jordaanoever, de Golanhoogte en groot-Jeruzalem en een seculiere joodse staat onder de linkse leiding van de Arbeidspartij in groot-Tel Aviv en de omliggende gebieden. Ziehier de tragiek van een land dat eens werd gekenmerkt door een pluralistische inheemse bevolking van christenen, joden en moslims, en dat nu dreigt te worden gevierendeeld, waarbij het ethos van het oorlogszuchtig nationalisme geestdriftig wordt omarmd.

Maar hoe ontmoedigend dit ook is, dit is geen daad van God of een natuurverschijnsel, maar het werk van domme, onverantwoordelijke mannen en vrouwen van alle partijen. Met de komst van wijzer en verstandiger leiders is een ommekeer mogelijk.

Rami G. Khouri is verbonden aan de The Daily Star en aan de American University of Beiroet in Libanon.

©Rami G. Khouri