Mensen ziek van reorganisaties

Reorganisaties zijn ingewikkelde processen. Werknemers blijken er zelfs ziek van te worden. Bijna een miljoen Nederlanders heeft last van de gevolgen van reorganisaties.

Veel werknemers kampen met reorganisatiestress. Bijna een miljoen werknemers heeft last van spanningen als gevolg van reorganisaties en veranderingen op het werk. Dat levert gezondheidsklachten op, stress en slapeloosheid, blijkt uit onderzoek van FNV Bondgenoten.

„Zorgwekkend hoog”, noemt Henk van der Kolk, voorzitter van vakbond FNV Bondgenoten (dienstverlening, industrie, vervoer) het aantal mensen dat last heeft van gezondheidsklachten door het werk. Temeer omdat het onderzoek werd gehouden vlak voor de economische inzinking in het laatste kwartaal van vorig jaar. Hij verwacht dat het aantal klachten sterk zal stijgen als gevolg van de toename van saneringen en ontslagen bij bedrijven: ongeveer 70 procent van de werknemers zegt onzeker te zijn over de toekomst op het werk. Het breed opgezette onderzoek is gehouden onder werknemers in sectoren als handel, financiële dienstverlening (banken, reclame, media) en de industrie – zoals de metaal, techniek en de voedingsindustrie.

„De aantallen zijn gigantisch”, reageert Van der Kolk. Het betekent dat één op de zeven werknemers problemen heeft met zijn gezondheid vanwege ingrijpende veranderingen in zijn werksituatie. Ook zegt 80 procent van de ondervraagden dat het werk in de afgelopen twee jaar is veranderd. „We weten dat bedrijven veranderen, maar dat het grootste deel van het werk vrijwel permanent aan verandering onderhevig is, is opzienbarend”, vindt de FNV-bestuurder.

Van werknemers wordt steeds grotere flexibiliteit verwacht om zich aan te passen aan nieuwe situaties. Het gaat daarbij niet alleen om reorganisaties waardoor het werk zelf verandert, ook om veranderingen in werkmethoden en onregelmatiger werktijden. En mensen worden steeds vaker afgerekend op prestatienormen.

Dat alles hoeft volgens Van der Kolk geen probleem te zijn, mits werknemers betrokken worden bij de reorganisaties. „Juist dat laat te wensen over”, stelt hij vast naar aanleiding van het onderzoek. Aan een kwart van de werknemers die met een reorganisatie te maken had, is helemaal niet meegedeeld waarom er veranderingen in hun werksituatie plaatsvonden. Ook wordt de grote meerderheid van de werknemers niet in de gelegenheid gesteld enige invloed op de veranderingsprocessen of op de invulling van hun nieuwe functie uit te oefenen.

„De belangrijkste verandering die werknemers ervaren is dat er in de nieuwe situatie hogere eisen aan ze worden gesteld. Mensen worden steeds vaker afgerekend op persoonlijke prestaties. Maar mensen worden hier nauwelijks via overleg bij betrokken”, zegt Van der Kolk. Vaak worden veranderingsprocessen en reorganisaties niet slim aangepakt. De veranderingen worden van bovenaf opgelegd. „Het management slaagt er niet in goed te communiceren. Managers kunnen vaak niet niet duidelijk maken waarom veranderingen nodig zijn. Dit gebeurt bij overheidsinstellingen net zo goed als in de transportsector of in de financiële dienstverlening. Op deze manier organiseer je frustratie bij werknemers en dat slaat terug op hun gezondheid.”

Overigens betekent dit niet automatisch dat werknemers zich ziek melden. Een deel doet dat wel, maar bij de meesten leidt het tot stress, problemen, oververmoeidheid en slapeloosheid. Er wordt volgens Van der Kolk „heel wat afgeziekt” in de vrije tijd.

De meeste organisaties en bedrijven zijn volgens de FNV-bestuurder nog steeds heel traditioneel georganiseerd. „Er vindt gebrekkige communicatie met de werknemers plaats, terwijl er van het personeel wel steeds meer wordt verwacht. We moeten naar een kennisintensieve samenleving toe die hoge eisen aan mensen stelt. Dat stelt echter ook eisen aan sociale vaardigheden van chefs en managers.” Het is volgens de FNV-bestuurder noodzakelijk dat het management investeert in modernisering van arbeidsverhoudingen en werknemers veel meer bij de veranderingen in het bedrijf en van het werk betrekt.

Ondernemingen benadelen zichzelf immers ook, meent hij. Want gezondheidsklachten kunnen worden verminderd door werknemers meer te betrekken bij veranderingen. Dat blijkt ook uit het onderzoek. Zodra werknemers meer invloed hebben op de inrichting van hun werk in de nieuwe situatie, ontstaan er minder gezondheidsklachten. „Sterker; werknemers zijn gemotiveerder, gelukkiger en productiever zodra ze meer bij de hervormingen in het bedrijf en van hun werk betrokken worden.” Het geldt zelfs bij reorganisaties en saneringen van bedrijven, is Van der Kolk gebleken. „Zodra werknemers in een vroeg stadium bij het proces worden betrokken van hoe de pijn te verdelen, werken ze mee in plaats van tegen.”