Introvert Israël

Toen Israël anderhalve maand geleden de militaire operaties in Gaza begon, zeiden stemmen dat de centrum-linkse regering de oorlog ten dele om electorale reden had ontketend. Zo zou minister Barak (Defensie, Arbeidspartij) erop hebben gehoopt dat de oorlog hem stemmen zou opleveren. Het toch al stagnerende ‘vredesproces’ had zijn positieve klank verloren. Het ging de Israëliërs om veiligheid hier en nu, niet om veiligheid straks.

Als dit al een tactiek was, dan is die averechts uitgevallen. De Arbeidspartij van Barak, met wat goede wil de erfgenaam van de partij van premier Ben-Goerion, is bij de verkiezingen van gisteren gereduceerd tot de vierde formatie in de Knesset en amper nog groter dan de orthodox-religieuze partij Shas. Ook de linksere vleugelpartij Meretz is gemarginaliseerd.

Een verklaring is dat de aanhang van de Arbeidspartij is overgelopen naar de centrumpartij Kadima van minister Livni van Buitenlandse Zaken: om te voorkomen dat Likud van ex-premier Netanyahu groter zou worden.

Dat lijkt gelukt. Maar partijleider Livni heeft toch weinig speelruimte. Voortzetting van de huidige coalitie is, ook als Shas weer meedoet in ruil voor subsidies, zelfs rekenkundig onmogelijk. Als Livni opteert voor centrum-rechts, moet ze genadebrood eten. Met Likud alleen heeft ze geen meerderheid, omdat ‘rechts’ over een veel bredere linie heeft gewonnen.

Vooral de gestage opmars van de Russischtalige partij Yisrael Beiteinu, nu de derde fractie in de Knesset, is spectaculair. Partijleider Lieberman, die voor de verkiezingen heeft geprobeerd twee keurig legale Arabische partijen van deelname uit te sluiten, is bij de komende coalitiebesprekingen de spil. Zowel Likud als Kadima flirt daarom nu al duchtig met Yisrael Beiteinu. De radicale nationalist Lieberman, die Arabische Israëliërs als „vijfde colonne” wil uitschakelen en voor zijn sovjetachterban een burgerlijk huwelijk eist, kan alleen als volwaardig partner buiten de deur worden gehouden als Shas steun verleent aan een centrum-rechtse coalitie of als er een nationaal kabinet van Kadima, Likud en Arbeidspartij wordt gevormd.

Terwijl die politieke strijd in Jeruzalem wordt gevoerd, zal de nu dreigende impasse in Israël de verhoudingen in het Midden-Oosten verder compliceren. Zeker komende maanden zijn er vanuit Israël immers geen initiatieven te verwachten richting de Palestijnen of Arabische wereld. Ook de Amerikaanse regering moet zich opmaken voor stagnatie aan Israëlische zijde, hoewel president Obama en diens speciale afgezant Mitchell juist dynamiek willen opwekken.

Dat is de paradoxale uitkomst van gisteren. Drie maanden nadat Amerika heeft gekozen voor een extroverte president die multilaterale politiek wil bedrijven, heeft Israël gekozen voor een introvert parlement. Daarmee zijn niet alle opties voor iets van een doorbraak in het ‘vredesproces’ afgesloten. Ook de nieuwe Israëlische regering kan niet om Amerika heen en moet bezwijken als de druk te groot wordt.

Maar op korte termijn valt er weinig te verwachten.