Opnieuw Karel van het Reve

Het Instituut voor Moderne Ontwikkeling (IMO) heeft gisteren een belangrijk rapport uitgebracht over de stand van de Russische economie. Belangrijk, omdat dit instituut nauw gelieerd is aan het Kremlin en het president Medvedev adviseert over economische kwesties. Er is dus een kans dat een deel van de machthebbers naar de conclusies van dit rapport luistert.

President Medvedev. (Foto AP

President Medvedev. (Foto AP)President Medvedev. (Foto AP)

Het Instituut voor Moderne Ontwikkeling (IMO) heeft gisteren een belangrijk rapport uitgebracht over de stand van de Russische economie. Belangrijk, omdat dit instituut nauw gelieerd is aan het Kremlin en het president Medvedev adviseert over economische kwesties. Er is dus een kans dat een deel van de machthebbers naar de conclusies van dit rapport luistert. In ieder geval wordt het interessant om te zien wat Medvedev ermee doet. Zal dankzij de crisis eindelijk blijken wie er echt de baas is in Rusland? Of weten we het antwoord op die vraag al?

De belangrijkste conclusie van het rapport is dat de Russische economie er heel erg slecht voor staat en dat alleen politieke en economische liberalisatie die economie weer vlot kunnen trekken.  Dat is interessant nieuws, aangezien het ingaat tegen Poetins televisieverklaring van vorige week dat de crisis dankzij zijn ,,wijze maatregelen” is beëindigd. Mijn felicitaties aan sommige lezers van dit blog waren dus voorbarig.

De directeur van het IMO, Igor Joergens, een naaste adviseur van Medvedev, zei gisteren op een persconferentie dat de economische crisis niet meer kan worden afgedaan als een infectie uit het Westen, zoals Poetin voortdurend beweert. Volgens hem is de huidige crisis in Rusland te danken aan structurele problemen op het gebied van rechtsbescherming van ondernemers, het eenzijdig baseren van economie op de export van natuurlijke grondstoffen en een zwak binnenlands bankensysteem.

Premier Poetin op tv. (Foto AFP)

Premier Poetin op tv. (Foto AFP)Premier Poetin op tv. (Foto AFP)

Joergens verwees daarbij naar het sociale contract dat de afgelopen jaren tussen de Russische bevolking en de toenmalige president Poetin bestond. „Dit contract bestond uit een inperking van de burgerrechten in ruil voor economische welvaart. Op dit moment krimpt die welvaart en moeten evenredig aan deze ontwikkeling de burgerrechten worden uitgebreid”, zei hij.

Impliciet roept het rapport van het IMO dus op tot afschaffing van het verticale machtssysteem van Poetin, waarin Moskou bepaalt wat er in de verste uithoeken van Rusland moet gebeuren en ieder initiatief van de lokale overheid wordt verboden. Dankzij dit systeem is de corruptie de afgelopen jaren verveelvoudigd.

Lilia Sjevtsova. (Foto Oleg Klimov)

Lilia Sjevtsova. (Foto Oleg Klimov)Lilia Sjevtsova. (Foto Oleg Klimov)

Lilia Sjevtsova, een gerespecteerde sociologe van het Moskouse Carnegie Centrum, noemde die ‘vrijwillige’ inperking van de burgerrechten een paar maanden geleden in een interview met NRC Handelsblad ,,de systematische omkoping van de Russische bevolking in ruil voor het inleveren van haar vrijheden”. De welvaart die door Poetin over het land is uitgestrooid was volgens haar kunstmatig en niet in overeenstemming met wat de salarissen in werkelijkheid zouden moeten zijn. In werkelijkheid moeten die salarissen op zijn minst gehalveerd worden, zei ze, wat als gevolg van de crisis nu op een natuurlijke wijze gebeurt.

Volgens het IMO is de crisis veel ernstiger dan aanvankelijk werd aangenomen. Het einde ervan is volgens Joergens dan ook nog lang niet in zicht. De exportinkomsten zijn gehalveerd vergeleken met een jaar geleden en van de reserves is de afgelopen maanden door onverantwoord handelen eenderde verdampt. Als je de verdere verliezen van de schatkist erbij optelt, kun je zeggen dat het niet eenderde is, maar de helft.

Een groot deel van de uitgekeerde hulpgeld blijkt ook nog eens door de noodlijdende concerns te zijn gebruikt om op de valutamarkt te speculeren. Dit wangedrag was mogelijk doordat het Kremlin niet van tevoren had bepaald waarvoor het geld gebruikt moest worden.  Maar ja, denk je als je de boel wilt vergoelijken, er zitten toch ministers als Igor Setsjin de raden van bestuur van die concerns, die zullen toch wel enig toezicht houden?

Dankzij zijn recente vijandige buitenlandse politiek lukt het Rusland op dit moment evenmin om buitenlandse leningen te krijgen waarmee het zijn begrotingstekort kan aanzuiveren. Daardoor zijn talrijke grote projecten, bijvoorbeeld  op het gebied van infrastructuur of hulp aan kleinere noodlijdende bedrijven, niet meer te bekostigen.

Het instituut noemt in zijn rapport de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf als het enige alternatief om de Russische economie nieuw leven in te kunnen blazen. En daar zit hem nu het grote knelpunt, want zolang de corruptie groeit maakt dat midden- en kleinbedrijf, vooral in de provincie, weinig kans. Waarom zou je tenslotte een winkel beginnen als je voortdurend de lokale politie- of brandweercommandant moet omkopen en je je winst ziet verdampen. Een middenstander heeft rechtsbescherming nodig en dat is juist iets wat in Rusland niet bestaat. Kapitalisme begint tenslotte met een eigen huis en een kadaster.

Onder Medvedev is onlangs een anti-corruptiewet aangenomen, die met veel trompetgeschal werd begroet. Maar het is niet zo dat die corruptie meteen grootscheeps is aangepakt. Nee, hoe zou het ook moeten. In feite gebeurt er helemaal niets en lijkt iedereen die wet vergeten te zijn. Het is zoals Karel van het Reve het kort na de dood van Stalin schreef over aangekondigde nieuwe wetsvoorstellen voor het wetboek van strafrecht, die maar niet verschenen. Volgens hem kwam dat door de Russische gewoonte ,,om het trompetgeschal waarmee men iets aankondigt langzamerhand in een onheilspellende stilte te doen overgaan.”

Dat sovjettrompetgeschal klinkt nog altijd door in het huidige Rusland. Grote beloftes worden zelden waargemaakt. Een cultuurverschijnsel zullen we maar zeggen. Het is dus onzin om te zeggen, zoals een uwer onlangs deed, dat het verzameld werk van Van het Reve gedateerd is. In deze tijden van crisis, waarin de Russische regering in veel opzichten faalt en erop los liegt, is het misschien wel actueler dan ooit.