Obama probeert nu de ramkoers

Obama’s stimuleringsplan voor de economie hangt aan een zijden draadje.

Sinds gisteren probeert hij het Republikeinen niet langer naar de zin te maken.

Barack Obama is sinds gisteren weer op campagne. Het nobele streven naar nieuwe politiek is na drie weken gesneuveld. De ramkoers keert terug, de polarisatie wordt in ere hersteld: alleen zo denkt de president de strijd met de Republikeinen over het economisch beleid alsnog te winnen.

Als alles goed gaat, bereikt hij eind deze week een definitief akkoord met het Congres over zijn plan de komende twee jaar ruim 800 miljard dollar in de economie te pompen, een ongekend hoog bedrag. Maar of dat zal lukken, staat nog lang niet vast.

Obama’s kiest voor een nieuwe aanpak nadat hij de laatste weken politiek-tactisch werd weggespeeld door de Republikeinen. Terwijl de president na zijn verkiezing maandenlang benadrukte dat hij de recessie gezamenlijk met de Republikeinen wil bestrijden, wisten diezelfde Republikeinen Obama’s plannen met groot succes te ondermijnen.

Bureau Rasmussen, de peiler die tijdens de campagne het beste werk leverde, meldde dat nog maar 37 procent van de bevolking Obama’s ideeën steunt. Voor een president die het Witte Huis met een zeldzaam groot vertrouwen van de bevolking betrok, is dat een aardige domper.

De conservatieve radiomaker Rush Limbaugh legde weken terug de basis voor de ommekeer. Hij lichtte ‘progressieve hobbyprojecten’ uit de plannen (bevordering anticonceptie, overheidsaanschaf milieuvriendelijke auto’s) die de economie niet zouden stimuleren. Obama zou een verkapte ideoloog zijn.

Republikeinen schaarden zich achter de kritiek en in het Huis van Afgevaardigden, waar zij een minderheid hebben, stemden zij twee weken terug als één blok tegen Obama’s plannen. Weg consensus. Gevolg was dat ook conservatieve Democraten gingen twijfelen. „De onnozele onderdelen moeten eruit”, zei senator Evan Bayh, vorig jaar met Joe Biden de laatst overgebleven kandidaat om Obama’s ‘running mate’ te worden.

Maar ook binnen Obama’s eigen regering bestaat twijfel over de voorstellen. Niemand kan weten of de miljardeninvesteringen zullen werken, zei dezelfde Biden eind vorige week in een van zijn befaamde versprekingen. Zelfs „als we alles goed doen”, vertelde de vicepresident, „is er altijd een kans van 30 procent” dat de ongekende miljardeninvesteringen niet het beoogde effect hebben.

Het kostte Obama zodoende onverwacht grote moeite ook de Senaat achter het plan te krijgen. Vrijdagnacht werd een compromis gesloten waarbij drie Republikeinse senatoren (op een totaal van 41) zich bereid toonden Obama’s plan te steunen. Als de drie woord houden – zij staan onder zware druk van hun partij – haalt Obama’s plan vandaag in de Senaat 61 stemmen, één meer dan vereist. Zes weken geleden mikte de president nog op tachtig stemmen.

Nog tot medio vorige week hield Obama vast aan het streven de polarisatie van Washington te doorbreken. Het leidde tot een pijnlijk voorval met de nieuwe minister van Handel die Obama voordroeg, Judd Gregg. Gregg is een Republikein die als senator het beleid van Bush en de campagneplannen van John McCain verdedigde. Maar nadat hij vorige week woensdag als Obama’s nieuwste kabinetslid was gepresenteerd, maakte Gregg bekend dat hij als senator niet bereid is het stimuleringsplan van zijn nieuwe baas te steunen. De nieuwe politiek is dus ook niet aan zijn eigen kabinetsleden besteed.

Zo komt er een logisch einde aan Obama’s flirts met de Republikeinen. In Indiana (gisteren) en Florida (vandaag) treedt Obama op alsof de campagne van vorig jaar herleeft, toen hij zijn economische ideeën met succes tegen de Republikeinen afzette. Intussen probeerde hij ook op een andere manier publiciteit te genereren, de ‘mediaoorlog’ naar zijn hand zetten zoals dat hier heet. Hij besloot zijn eerste persconferentie als president gisteravond op prime time te houden.

De ironie is dat dezelfde Obama gisteren een jaar geleden campagne voerde in Virginia, waar hij Hillary Clinton een achteraf beslissende klap toebracht. Obama overtuigde kiezers destijds dat hij het land bij elkaar zou brengen, terwijl Clinton uitlegde dat het zo niet werkt in de VS. Zonder polarisatie, legde ze uit, bereik je niets in de Amerikaanse politiek. Destijds gaven de kiezers van Virginia Obama overweldigend gelijk. Een jaar later is duidelijk dat de opstelling van Clinton van meer realiteitszin getuigde.

Lees hoe McCain het verzet aanvoert: nrc.nl/obama